Uitreizigers in kampen steunen IS nog

Dreigingsbeeld De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid signaleert een „blijvende dreiging” van terugkeerders.

Mannen die gevlucht zijn uit IS-gebied wachten onder begeleiding van de Syrische Democratische Strijdkrachten.
Mannen die gevlucht zijn uit IS-gebied wachten onder begeleiding van de Syrische Democratische Strijdkrachten. Foto Bulent Kilic/AFP

Uitreizigers die meevochten met Islamitische Staat (IS), en nu in Syrische kampen zitten, „blijken merendeels nog altijd overtuigd van het IS-gedachtengoed”. Dat schrijft de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in zijn nieuwste Dreigingsbeeld, dat maandag verscheen. Van die uitreizigers, zowel mannen als vrouwen, „gaat een blijvende dreiging uit”, bijvoorbeeld als ze terugkeren naar Nederland.

De afgelopen maanden laaide de discussie op over de mogelijke terugkeer van de uitreizigers en hun kinderen naar Nederland. Diverse Syriëgangers benadrukten afstand te hebben genomen van het gedachtengoed van IS. De NCTV schetst een ander beeld en ziet bij hen nog relatief veel aanhang voor IS. Waar de terrorismebestrijder dit op baseert, wordt niet duidelijk. In de Syrische kampen zitten nu 55 volwassenen en negentig kinderen.

Schietpartij in Utrecht

Ook in Nederland ziet de NCTV „een blijvende jihadististische dreiging.” Recente arrestaties onderstrepen dat. Zo werd in februari in Overijssel een 48-jarige man aangehouden op verdenking van het voorbereiden van een terroristisch misdrijf. Bij hem werd een wapen met munitie gevonden.

De jihadistische scene kent volgens de terrorismebestrijder „enkele honderden jihadistische echtparen en tientallen gezinnen waarvan een ouder het jihadistisch gedachtegoed aanhangt”. De kinderen vormen op latere leeftijd mogelijk een bedreiging, schrijft de coördinator.

Het nieuwste Dreigingsbeeld is het eerste sinds de schietpartij in Utrecht, de aanslag in Nieuw-Zeeland, en de ophef rond het Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam, waarin de NCTV zelf ook een rol speelde.

Bij de schietpartij in Utrecht schoot verdachte Gökmen T. op 18 maart vier mensen dood in een tram. Twee passagiers raakten zwaargewond. Ook dit incident bevestigt volgens de NCTV de blijvende jihadistische dreiging. De NCTV spreekt van een „vermoedelijk terroristisch motief” van de verdachte, mede gebaseerd op het „religieus getint briefje” dat de verachten bij de vluchtauto achterliet, en het – volgens omstanders – roepen van ‘Allahoe akbar’. Maandag is de eerste pro-formazitting tegen T.

In Nieuw-Zeeland schoot de Australische rechts-extremist Brenton Tarrant vijftig moslims dood in twee moskeeën in Christchurch. De aanslag op 15 maart kreeg wereldwijde aandacht. De NCTV signaleert het gevaar van kopieergedrag door lone actors die actief zijn op internet. In georganiseerde vorm is rechts-extremisme in Nederland vooralsnog niet sterk. Ook na aanslagen in Christchurch wordt dat gekenmerkt „door fragmentatie, zwak leiderschap, persoonlijke animositeit en het ontbreken van een consistente organisatievorm”, staat in het Dreigingsbeeld.

Over de ophef rond het Haga Lyceum – waar een aantijging van salafisme door de AIVD uiteindelijk niet kon worden hardgemaakt – schrijft de NCTV dat deze „door prominente salafistische aanjagers geframed werd als aanval van de overheid op de islam”.

De NCTV staat ook stil bij de acties van burgerlijke ongehoorzaamheid door klimaatactivisten. Ze vormden aanleiding voor inlichtingendiensten van de politie om te proberen informanten te werven binnen de klimaatbeweging, zo schreef NRC recent. Volgens de NCTV gaat het vooralsnog om relatief onschuldige bewegingen.