Rusland is terug, ondanks Krim en MH17

Raad van Europa Rusland mag weer meedoen in de Raad van Europa, „ook om miljoenen Russen de bescherming van het mensenrechtenhof te geven”.

‘Groene mannetjes’ in uniform bezetten in maart 2014 de Krim. Het bleken Russische militairen.
‘Groene mannetjes’ in uniform bezetten in maart 2014 de Krim. Het bleken Russische militairen. Foto Maxim Shipenkov/EPA

Nabestaande Piet Ploeg van de MH17-ramp begrijpt er niets van. „Slecht gedrag wordt hier beloond”, zegt de voorzitter van de Stichting Vliegramp MH17. Rusland kreeg maandagnacht zijn stemrecht terug in de parlementaire assemblee van de Raad van Europa. Dit orgaan, geen onderdeel van de Europese Unie, ziet toe op naleving van de mensenrechten in de 47 aangesloten landen.

De brief die de stichting stuurde aan de assemblee mocht niet baten. Daarin eisten de nabestaanden dat Rusland alleen als volwaardig lid zou terugkeren als het meewerkt aan het onderzoek naar de MH17-ramp. „De rol van Rusland bij het neerhalen van het toestel wordt steeds duidelijker. Dan is het toch wel heel bijzonder dat het nu weer met open armen wordt ontvangen”, zegt Ploeg.

Het is de eerste keer dat een belangrijke internationale instelling sancties tegen Rusland opheft die werden ingesteld na de annexatie van de Krim in 2014. Er is geen enkel zicht op teruggave van dit schiereiland aan Oekraïne. Toch besloot een ruime meerderheid van parlementariërs uit de aangesloten lidstaten maandagnacht dat hun Russische collega’s per direct weer mee mogen stemmen. Dat betekent dat de Russen deze week meebeslissen over de opvolging van Thorbjørn Jagland als secretaris-generaal van de Raad van Europa. In reactie heeft Oekraïne besloten voorlopig geen delegatie meer te sturen naar de assemblee.

Rusland dreigde eerder, na jaren zonder stemrecht, om zich helemaal terug te trekken uit de Raad van Europa. De contributie had het al opgeschort, waardoor de Raad een gat van 33 miljoen euro in de jaarlijkse begroting zag ontstaan. Na het schrappen van het stemrecht stuurde Rusland geen parlementaire delegaties meer. Het dreigende Russische vertrek deed Europese ministers van Buitenlandse Zaken vorige maand al instemmen met de terugkeer. Mensenrechtenorganisaties hadden gewaarschuwd dat Russische burgers geen toegang meer zouden hebben tot het mensenrechtenhof als Rusland zou vertrekken. De meeste zaken komen uit Rusland, ruim zevenduizend in 2016, van burgers die in eigen land hun recht niet wisten te halen. Zo stapte de etnische Rus Viktor Kioetin uit Oezbekistan naar ‘Straatsburg’, nadat Rusland hem wegens een hiv-infectie het staatsburgerschap weigerde. Het hof oordeelde in 2011 dat Kioetin daar wel recht op had, omdat hij was getrouwd met een Russin en met haar een kindje had gekregen. Rusland moet het recht op familieleven respecteren, oordeelde het hof.

„Het is goed dat we besloten hebben dat Rusland in de assemblee kan blijven, ook om miljoenen Russen de bescherming van het mensenrechtenhof te geven”, zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas na het besluit van mei in Helsinki. Zijn Oekraïense ambtgenoot Pavlo Klimkin sprak van „chantage” en weigerde vorige maand naar Finland af te reizen. Woedende Oekraïense parlementariërs trokken maandagavond vergelijkingen met het Verdrag van München uit 1938, dat de Duitse annexatie van het Tsjechoslowaakse Sudetenland goedkeurde.

In de parlementaire assemblee is SP-senator Tiny Kox een van de voorvechters van terugkeer van de Russen. Kox zegt zijn houding uit te kunnen leggen aan nabestaanden van de MH17-ramp. „Het ontnemen van het stemrecht is niet productief geweest. Rusland heeft zijn houding niet veranderd en had een goed argument om geen waarnemers van de Raad van Europa meer toe te laten. Zo raakten wij alle instrumenten kwijt om invloed uit te oefenen”, zegt Kox. Volgens de SP-senator voorziet een nieuw sanctiesysteem van de assemblee in de mogelijkheid om Rusland, en andere landen die de mensenrechten schenden, later alsnog te schorsen of het lidmaatschap te ontnemen.