Waarom mag Rusland weer meestemmen in de Raad van Europa?

Rusland verloor zijn stemrecht toen het de Krim annexeerde. Nu de Russen weer mogen stemmen, trekt Oekraïne zich voorlopig terug uit de parlementaire assemblee.

De Finse minister van Buitenlandse Zaken Soini, zijn Russische collega Lavrov en Thorbjørn Jagland, de secretaris-generaal van de Raad van Europa.
De Finse minister van Buitenlandse Zaken Soini, zijn Russische collega Lavrov en Thorbjørn Jagland, de secretaris-generaal van de Raad van Europa. Foto Mauri Ratilainen/EPA

Nabestaande Piet Ploeg van de MH17-ramp begrijpt er niets van. „Slecht gedrag wordt hier beloond”, zegt de voorzitter van de Stichting Vliegramp MH17. Rusland kreeg maandagnacht zijn stemrecht terug in de parlementaire assemblee van de Raad van Europa. Dit orgaan, geen onderdeel van de EU, ziet toe op naleving van de mensenrechten in de 47 aangesloten landen. De brief die de stichting stuurde aan de assemblee mocht niet baten. Daarin eisten de nabestaanden dat Rusland alleen als volwaardig lid zou terugkeren als het meewerkt aan het onderzoek naar de MH17-ramp. „De rol van Rusland bij het neerhalen van het toestel wordt steeds duidelijker. Dan is het toch wel heel bijzonder dat het nu weer met open armen wordt ontvangen. Ik heb hier veel moeite mee, en dat is zwak uitgedrukt”, zegt Ploeg.

Het is de eerste keer dat een belangrijke internationale instelling sancties tegen Rusland opheft die werden ingesteld na de annexatie van de Krim in 2014. Er is geen enkel zicht op teruggave van dit schiereiland aan Oekraïne. Toch besloot een ruime meerderheid van parlementariërs uit de aangesloten lidstaten maandagnacht dat hun Russische collega’s per direct weer mee mogen stemmen. Dat betekent dat de Russen deze week meebeslissen over de opvolging van Thorbjørn Jagland als secretaris-generaal van de Raad van Europa. De Belgische liberaal Didier Reynders is een van de twee overgebleven kandidaten. De parlementariërs in Straatsburg kiezen ook rechters bij het mensenrechtenhof in de Franse stad en beoordelen van tijd tot tijd de democratische rechtsstaat in de lidstaten.

In eigen ogen kán Rusland het niet gedaan hebben: de reactie op het MH17-onderzoek

Toegang tot mensenrechtenhof

Na jarenlang niet mee te mogen stemmen, dreigde Rusland zich helemaal terug te trekken uit de Raad van Europa. Eerder schortte het de contributie al op, waardoor de Raad een gat van 33 miljoen euro in de jaarlijkse begroting zag ontstaan.

Het dreigende Russische vertrek leidde ertoe dat Europese ministers van Buitenlandse Zaken in mei al instemden met de terugkeer van Rusland. Mensenrechtenorganisaties hadden gewaarschuwd dat Russische burgers geen toegang meer zouden hebben tot het mensenrechtenhof als Rusland zou vertrekken. De meeste zaken komen uit Rusland, ruim 7.000 in 2016, van burgers die in eigen land hun recht niet wisten te halen. Zo stapte de etnische Rus Viktor Kijoetin uit Oezbekistan naar ‘Straatsburg’, nadat Rusland hem vanwege een hiv-infectie het staatsburgerschap had geweigerd. Het mensenrechtenhof oordeelde in 2011 dat Kijoetin daar wel recht op had, omdat hij was getrouwd met een Russin en met haar een kindje had gekregen. Rusland moet het recht op familieleven respecteren, oordeelde het hof.

„Het is goed dat we besloten hebben dat Rusland in de parlementaire assemblee kan blijven, ook om miljoenen Russen de bescherming van het mensenrechtenhof te geven”, zei de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas na het besluit van mei in Helsinki. Zijn Oekraïense ambtgenoot Pavlo Klimkin sprak van „chantage” door de Russen en weigerde vorige maand naar Finland af te reizen.

Discussie over annexatie

Maandagavond frustreerden parlementariërs uit Oekraïne, Georgië en het Verenigd Koninkrijk de besluitvorming door eerst meer dan 200 amendementen in stemming te brengen. Woedende Oekraïense parlementariërs spraken van „verraad” over de aanstaande teruggave van het stemrecht en trokken vergelijkingen met het Verdrag van München uit 1938 toen de Duitse annexatie van het Tsjechische Sudetenland werd geaccepteerd. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Jeremy Hunt was in Helsinki wel voorstander geweest van het opnieuw toelaten van Rusland als volwaardig lid. De Britse premier Theresa May herhaalde dat standpunt maandagavond.

Lees ook: politieke klassen Georgië en Rusland zoeken de confrontatie

Volgens hoogleraar Europees recht Rick Lawson van de Universiteit Leiden zijn er in de discussie over Rusland bij de Raad van Europa al jaren ‘rekkelijken’ en ‘preciezen’. „Oekraïne en Georgië hebben Russische troepen op hun grondgebied en willen geen centimeter toegeven. Andere landen denken dat het beter is om met Rusland in gesprek te blijven dan om alle banden te verbreken”, aldus Lawson.

Nieuw sanctiesysteem

In de parlementaire assemblee is SP-senator Tiny Kox een van de grote voorvechters van de terugkeer van de Russen. Na het schrappen van het stemrecht stuurde Rusland geen parlementaire delegaties meer. Kox zegt zijn houding eenvoudig te kunnen uitleggen aan slachtoffers van de MH17-ramp. „Het ontnemen van het stemrecht is niet productief geweest. Rusland heeft zijn houding niet veranderd en had een goed argument om geen waarnemers van de Raad van Europa meer toe te laten. Zo raakten wij alle instrumenten kwijt om nog enige invloed uit te oefenen”, zegt Kox.

Volgens de SP-senator voorziet een nieuw sanctiesysteem van de assemblee in de mogelijkheid om Rusland en andere landen die de mensenrechten schenden later alsnog te schorsen, of het lidmaatschap te ontnemen. Kox sluit niet uit dat dat met Rusland gebeurt als het de de Minsk-akkoorden over de gevechten in Oost-Oekraïne niet naleeft en niet beweegt inzake de Krim. Kox: „Voorheen kon de assemblee dat niet in gang zetten. Straks kunnen we de Russen weer aanspreken op hun gedrag. Als dat niets oplevert, volgen er mogelijk zwaardere sancties dan het ontnemen van het stemrecht.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.