Met sancties tegen Khamenei raakt diplomatie nog verder uit beeld

VS-Iran In plaats van een militaire interventie koos Trump voor sancties tegen het Iraanse leiderschap. Iran reageert verontwaardigd, Europa zit klem in het midden.

Opperste leider ayatollay Khamenei afgelopen 4 juni bij de herdenking van de in 1989 gestorven ayatollah Khomeini.
Opperste leider ayatollay Khamenei afgelopen 4 juni bij de herdenking van de in 1989 gestorven ayatollah Khomeini. EPA

Nadat president Donald Trump de wereld vrijdag aangenaam verraste met de melding dat hij op het laatste moment had afgezien van een aanval op drie militaire doelen in Iran, was meteen duidelijk dat er een antwoord in een andere vorm zou komen. Het neerhalen van een drone door Iran is dan wel minder ernstig dan het neerhalen van een bemand vliegtuig, zoals Trump onderstreepte, maar het was wel een drone ter grootte van een Boeing en Iran blijft een vijandig land in de ogen van het Witte Huis.

Het begin van een antwoord is er nu: de afkondiging van sancties met een hoge symbolische waarde, in combinatie met de poging een internationaal bondgenootschap tegen Iran te smeden.

Lees ook: de nieuwe sancties deren sobere Khamenei niet

Het Witte Huis greep, zoals wel vaker, naar economic statecraft: economische maatregelen. De Iraanse leider ayatollah Ali Khamenei en een aantal hoge officieren werden maandag op een Amerikaanse sanctielijst gezet. Daarmee lijkt een diplomatieke oplossing op korte termijn uiterst moeizaam te bereiken.

Trump trommelde Witte-Huis-journalisten op om bij de aankondiging aanwezig te zijn. Bij die gelegenheid noemde hij Khamenei per ongeluk Khomeini, de leider van de Iraanse Revolutie in 1979, die in 1989 overleed.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Javad Zarif, een man die zeker in Europese hoofdsteden als gewaardeerd gesprekspartner te boek staat, zou nog deze week aan de sanctielijst worden toegevoegd, zei minister van Financiën Steven Mnuchin, verantwoordelijk voor uitvoering van het sanctiebeleid. Of dat ook betekent dat Zarif niet meer kan reizen is niet bekend. Khamenei reist vrijwel nooit naar het buitenland.

‘Verwarde leugenaars’

De Iraanse reactie was voorspelbaar. Zarif twitterde dat de VS „oorlogszuchtig” zijn, president Hassan Rouhani noemde de Amerikaanse regering „verward” en „,leugenaars”. Dinsdagmiddag zijn tijd deed Trump er op zijn beurt weer een schepje bovenop in drie tweets waarin hij dreigde met „overweldigend geweld”, mocht zich weer een incident als met de drone voordoen. „En in sommige gevallen betekent overweldigend wegvaging.”

De Iraanse VN-ambassadeur zei in New York dat de sancties in strijd zijn met internationaal recht, dat de spanningen tussen beide landen „echt gevaarlijk” zijn en dat van Iran niet verwacht kan worden dat het land nu overgaat tot diplomatieke besprekingen. „Je kunt geen dialoog beginnen met iemand die je bedreigt en intimideert”, aldus de ambassadeur.

Lees ook: Waarom de regering-Trump zo van sancties houdt

De ambassadeur gaf zijn verklaring maandag terwijl achter hem de VN-Veiligheidsraad op verzoek van de VS achter gesloten deuren vergaderde over spanningen in de Golf. Iran was bij het beraad niet welkom.

Naar verluidt hebben de VS bewijzen overlegd voor Iraanse betrokkenheid bij de nog niet opgehelderde aanvallen op olietankers in de Golf. De V-raad veroordeelde de aanvallen en drong aan op dialoog. De VS wilden in de tekst graag opgenomen zien dat „een staat” verantwoordelijk was voor de aanslagen, maar dat zou Rusland, bondgenoot van Iran, hebben tegengehouden, aldus persbureaus.

Minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo vloog deze week naar Saoedi-Arabië en de Emiraten om zich van hun steun in de confrontatie met Iran te verzekeren. Pompeo zei een wereldwijd front tegen Iran te ambiëren, bestaande uit landen in het Midden-Oosten, Azië én Europa.

Klem tussen Iran en de VS

Het is niet eenvoudig Europa te winnen voor zo’n front. Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en de Europese Unie zijn verbolgen over het feit dat Trump het internationale nucleaire akkoord met Iran saboteerde. Sindsdien zitten de Europeanen klem tussen Iran en de VS. Iran heeft aangekondigd dat het vanaf donderdag 27 juni meer laagverrijkt uranium bezit dan onder het akkoord is toegestaan. Op 7 juli zal het opnieuw een overeengekomen grens overschrijden.

Trump stelt dat Iran nooit in staat mag zijn een nucleair wapen te ontwikkelen, Iran zegt dat ook helemaal niet te willen. Het Witte Huis vindt het daarnaast niet acceptabel dat Iran zich mengt in conflicten in de regio en raketten bouwt.