Kapucijnaap slaat al millennialang op zaden en noten

Biologie Uit een opgraving in een Braziliaans bos blijkt dat daar al drieduizend jaar lang kapucijnapen met stenen op noten hameren.

Kapucijnaap met werktuig.
Kapucijnaap met werktuig. Foto Tiago Falótico

Op een plek in het Braziliaanse oerwoud zijn sporen van noten- en zadenkrakende kapucijnapen teruggevonden die ruim 3.000 jaar teruggaan. Met koolstof-14-dateringen konden Britse en Braziliaanse onderzoekers onder leiding van Tomos Proffitt door kapucijnapen gehanteerde hamerstenen en ‘aambeeldstenen’ dateren op twee ver terug gelegen periodes: een tussen 1300 en 214 v. Chr (periode IV) en een tussen 1265 en 1423 n. Chr. (periode III). Twee meer recente periodes van intensief hameren bleken in de onzekerheidsmarges te overlappen: een tussen 1614 en 1958 (periode II), en een tussen 1890 en 2014 (periode I). De plek wordt nog altijd gebruikt door lokale kapucijnaapjes om cashewnoten te kraken, zo schrijven de onderzoekers deze week in Nature Ecology & Evolution.

Versplinteringen

Opvallend was dat in de verschillende periodes de kapucijnapen op verschillende manieren aan het werk waren. Uit de oudste tijd (periode IV) werden vooral lichte hamerstenen met versplinteringen teruggevonden. Die versplinteringen zijn een aanwijzing dat de dieren vooral relatief kleine zaden opensloegen, waardoor de steen vaak in contact kwam met de onderliggende aambeeldsteen, met schade als gevolg. In de achttiende en negentiende eeuw (periode II) werden juist weer heel zware hamerstenen gebruikt, zwaarder ook dan in de recente tijd. De apen in die periode kraakten dus weer juist steviger noten dan nu. In de recente tijd (periode I) werden duidelijk net als nu cashewnoten gekraakt, met nog duidelijk cashewresidu op de stenen. Op de oudere stenen is geen residu teruggevonden. Periode III was in steengebruik een overgangsperiode tussen de eerdere lichte stenen en de zware die er op volgden.

Waarom de kapucijnapen in die 3.000 jaar wisselden van voedsel en kraaktechniek is niet erg duidelijk. Het klimaat veranderde niet in de hele periode, dus mogelijk waren er telkens andere kapucijnaappopulaties actief, met telkens andere gewoonten.

Lees ook: Makaken slaan nu ook palmnoten kapot

Dat kapucijnaapjes in Brazilië, net als makaken in Thailand en chimpansees in Ivoorkust, noten kraakten met stenen was al langer bekend. Chimpansee-kraakstenen zijn ook al eens gevonden bij een archeologische opgraving, die ook al duizenden jaren oud waren. Maar met deze opgraving is voor het eerst bij een primaat ook een verandering in stenenwerktuiggebruik teruggevonden, voor het eerst behalve bij de mens dan, voegen de onderzoekers daaraan toe.