Kabinet wil kiesstelsel vernieuwen

Staatkundige vernieuwing De commissie-Remkes deed vorig jaar voorstellen om burgers meer te betrekken bij de politiek. Een aantal daarvan neemt het kabinet over, over een aantal denkt het langer na.

Oud-vicepremier Johan Remkes, voorzitter van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, D66) bij de overhandiging van het advies rapport over de vernieuwing van het parlementaire stelsel.
Oud-vicepremier Johan Remkes, voorzitter van de Staatscommissie Parlementair Stelsel, en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, D66) bij de overhandiging van het advies rapport over de vernieuwing van het parlementaire stelsel.

Het kabinet wil een nieuw kiesstelsel invoeren waarbij de kiezer niet per se op een persoon hoeft te stemmen maar ook alleen kan stemmen op een partij. Dit is een van de voorstellen van de commissie-Remkes die minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) wil overnemen, schrijft zij woensdag in een brief aan de Tweede Kamer.

De staatscommissie stelde in december vorig jaar een reeks democratische hervormingen voor om de kloof tussen politiek en burger te verkleinen. Ollongren stuurt de kabinetsreactie daarop woensdag naar de Tweede Kamer.

Bij het nieuwe kiesstelsel dat de commissie-Remkes adviseert, en waarbij de kiezer tussen een partij of een kandidaat kiest, krijgen voorkeursstemmen meer gewicht. Dat betekent dat er minder stemmen nodig zijn om als kandidaat in de Tweede Kamer te worden gekozen. De maatregel kan volgens Remkes de band tussen kiezer en gekozene versterken. De kiezer zou zo ook meer een voorkeur voor een regionale kandidaat kunnen uitspreken. Het kabinet hecht aan „het vergroten van de regionale binding”.

Lees ook: deze vijf politieke hervormingen stelde de staatscommissie voor

Regionale stem

Het kabinet wil nog verder onderzoeken hoe zo’n nieuw stelsel er precies uit moet zien. Binnen de coalitie zijn daar verschillende ideeën over. Zo wil het CDA graag een stelsel waarbij de regionale stem nóg meer gewicht krijgt. Het kabinet heeft het Deense model „in beeld”, schrijft Ollongren, waar een vorm van een districtenstelsel bestaat.

Voor de Eerste Kamer heeft het kabinet ook ingrijpende wijzigingen in petto. Zo moeten senatoren voortaan voor zes jaar worden gekozen, waarbij om de drie jaar de helft van de leden aftreedt. Het zou een terugkeer beteken naar de situatie van voor 1983. Het is een opmerkelijk voorstel, omdat Remkes hier juist niet voor pleitte. Maar volgens het kabinet wordt zo voorkomen dat de meerderheid van de senaat over een recenter politiek mandaat beschikt dan de Tweede Kamer. Ook zijn de Provinciale Statenverkiezingen minder belast met de verkiezing voor de Eerste Kamer.

Ook wil de coalitie het makkelijker maken om de grondwet te wijzigen. Zo’n wijziging moet nu nog tweemaal, door zowel Tweede als Eerste Kamer behandeld worden. Remkes deed het voorstel de beide kamers er bij de tweede lezing gezamenlijk, in een zogenoemde ‘Verenigde Vergadering’, over te laten beslissen. Een tweederde meerderheid blijft wel vereist.

Het kabinet wil het voor partijen iets moeilijker maken om deel te nemen aan de Tweede Kamerverkiezingen, door het benodigde aantal ondersteuningsverklaringen te verhogen van 580 naar 1.200 en de te betalen waarborgsom te verhogen van ruim 11.000 naar 36.000 euro.

Over een aantal andere grote hervormingen denkt het kabinet langer na. Zo adviseerde de commissie-Remkes om een bindend referendum in te voeren en een Constitutioneel Hof in te stellen om wetten aan de grondwet te toetsen. Ook zou de Eerste Kamer volgens Remkes het recht moeten krijgen om slechte wetsvoorstellen gewijzigd terug te sturen naar de Tweede Kamer, waarna die er het laatste woord over heeft.

Verwarring

De coalitie is nog verdeeld over deze voorstellen en neemt hierover in november een besluit. Zo voelen VVD en CDA weinig voor een nieuw experiment met het referendum, waarvan dit kabinet de raadgevende variant vorig jaar afschafte. Een coalitiebron benadrukt dat deze hervormingen wel degelijk nog verder worden onderzocht en niet „uit beeld worden geduwd”.

Het kabinet zet al wel een streep door het voorstel om een gekozen formateur in te voeren. Remkes wilde de kiezer zo meer invloed geven op welk kabinet er na de verkiezingen komt. Maar volgens een bron in de coalitie was de variant die Remkes voorstelt „voor niemand te volgen”. Zo zou de kiezer bijvoorbeeld drie kandidaten in volgorde van voorkeur mogen aangeven. De coalitie vreest dat dit tot verwarring leidt.

Ook gaat de coalitie niet mee in het voorstel om Bevrijdingsdag op 5 mei te veranderen in het algemenere ‘Vrijheidsdag’. Wel doet het kabinet een oproep aan sociale partners om van 5 mei een standaard vrije dag te maken.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken, over de voorstellen van Remkes: NRC Haagse Zaken #37: Wat is die D nog waard?
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Dit artikel is op woensdag 26 juni geactualiseerd.