In het rollenspel op school is het vandaag ‘Congo 1954’

Belgisch curriculum Het koloniaal verleden zit niet verplicht in het Belgische curriculum. Op basisschool De Droomballon leren kinderen er wel over. „Je kunt niet vroeg genoeg beginnen. Vooroordelen zijn nog niet ingebakken.”

Een rollenspel van Studio Globo, waarin leerlingen kennismaken met het koloniaal verleden van België.
Een rollenspel van Studio Globo, waarin leerlingen kennismaken met het koloniaal verleden van België. Foto Ans Brys

In basisschool De Droomballon kijkt een jongen van een jaar of tien minachtend naar een klasgenoot op de grond. Het meisje stapelt netjes schoolboeken op. Niet netjes genoeg, vindt hij. „Doe maar opnieuw.” Een ander gooit zijn beker op de grond. „Raap op”, roept hij naar een voorbijkomende klasgenoot.

In de eetzaal van de school is het vandaag 1954. We zijn niet in het Vlaamse Sint-Niklaas maar in Elisabethville, Belgisch Congo, en de rollen zijn strikt verdeeld. Het dertigtal leerlingen van het vijfde leerjaar – groep 7 in Nederland – heeft identiteitskaarten gekregen: Belg of Congolees, overheerser of overheerste. Hun leefgebied is afgebakend met rood-wit lint.

Lees ook: ‘Zolang de kolonisatie niet wordt besproken, blijft racisme bestaan’ in België’

Links wonen de Congolezen, met een geel hesje, rechts de Belgen, met een stropdas. Die mogen iedereen commanderen en overal komen. De hesjes zijn met een beetje geluk een evolué met extra rechten. Die mogen op bezoek in het Belgische gedeelte om te werken en met de avondklok naar huis. De rest moet schoolboeken opstapelen of schoenen poetsen tot het goed genoeg is. Een jonge vrouw, in kleding uit de jaren vijftig en met tropenhoed op het hoofd, houdt strak toezicht.

Het rollenspel moet kinderen bewust maken van het koloniaal verleden en zijn implicaties, vertelt haar collega en mede-organisator Hanne Keppens. Lang was het koloniaal verleden in België een heikel thema. Koning Leopold II leidde zijn ‘privé-eigendom’ Congo Vrijstaat met harde hand, met vele doden tot gevolg. Ook nadat Congo een ‘gewone’ Belgische kolonie werd, bleven Congolezen onderdrukt. Bij veel Belgen is de kennis daarover ondermaats.

‘Congo ligt in Afrika’

Nog altijd is het koloniale verleden niet verplicht in het curriculum; niet op de middelbare school, zeker niet op de basisschool. Zelfs op de universiteit niet: pas deze maand werd aan de universiteit van Antwerpen bepaald dat geschiedenisstudenten verplicht een vak over de Belgische koloniale geschiedenis moeten volgen.

Keppens organisatie Studio Globo biedt lespaketten voor ‘ontwikkelingseducatie’ aan scholen in Vlaanderen. Of basisschoolleerlingen daar niet wat jong voor zijn? Keppens denkt van niet. „Je kunt niet vroeg genoeg beginnen. Nu zijn vooroordelen nog niet ingebakken.”

Congo ligt in Afrika, wijst haar collega voor aanvang van het rollenspel aan op een kaart. Het waren de Belgen die er het christelijk geloof introduceerden, en de Belgen die rijk werden van de grondstoffen die in het land voorhanden waren – ten koste van de Congolezen. Zelfs voor meester Giel Schelfhout, een enthousiaste twintiger met kleurig gestreept shirt, waren sommige zaken nieuw. „Winkels met verschillende ingangen voor Belgen en Congolezen bijvoorbeeld – ik wist niet dat het zo ver ging.”

Een van zijn leerlingen spreekt vanachter een tafel streng: „Je moet iets anders kiezen.” Tegenover haar kijkt een klasgenoot vertwijfeld om zich heen. „Maar hier staat toch dat ik me voor de studierichting ‘advocaat’ moet inschrijven?” Resoluut: „Dat mag jij niet.” Daarnaast legt een ander uit dat zijn medeleerling alleen naar kinderfilms mag. „Je mag naar Spiderman als je Europeaan bent, maar jij bent Congolees.” Een jongen in geel hesje besluit van een overgebleven lint zelf een stropdas te maken. „Zo, nu ben ik óók Belg. Jij bent niet meer mijn baas.”

In april werden officiële excuses aangeboden voor de wijze waarop België ‘metissen’, kinderen uit gemengde relaties in Congo, behandelde

Kleutergevoel

Ik voelde me alsof ik een kleuter was, concludeert een meisje na afloop in het kringgesprek. „Nu was het maar een spel. Maar ik vind het erg voor de mensen die dit echt moesten doen.” Het programma probeert de leerlingen niet alleen wijzer te maken over het verleden, benadrukt Keppens. „We leven tenslotte vandaag ook samen met mensen afkomstig uit dit gebied. Welke sporen zijn er nog van de kolonisatie te zien? We willen een verband leggen tussen toen en nu.”

Het bepalende verschil tussen Congolees en Belg was hun huidskleur, legt ze de klas uit. „Worden mensen vandaag wel gelijk behandeld, denken jullie?” Het enige zwarte meisje uit de klas moet er even over nadenken voor ze zegt: „Ik heb nog nooit een bruine leerkracht gezien. Wel heel veel bruine poetsvrouwen. Eigenlijk is dat wel een beetje zoals vroeger.”

Een foto van koning Leopold II, een van de attributen van het rollenspel over het Belgische koloniale verleden.

Foto Ans Brys