Het lukt Sánchez maar niet een coalitie te vormen

Spanje De Spaanse regeringsvorming wil niet vlotten. Middenpartij Ciudadanos, mogelijke coalitiepartner voor de PSOE van premier Sánchez, begint scheuren te vertonen.

Manuel Valls, voormalig premier van Frankrijk en kandidaat burgemeester van Barcelona, verbrak de banden met Ciudadanos.
Manuel Valls, voormalig premier van Frankrijk en kandidaat burgemeester van Barcelona, verbrak de banden met Ciudadanos. Foto AFP/PAU BARRENA

Tamelijk uniek is het coalitie-akkoord dat is gesloten in de provinciestad Albacete in de regio Castilië-La Mancha: de komende vier jaar leveren beide coalitiepartijen er een burgemeester. Vicente Casañ van het liberale Ciudadanos is inmiddels beëdigd. In 2021 maakt hij plaats voor Emilio Sáez van het sociaal-democratische PSOE. Het akkoord zou zelfs een blauwdruk kunnen zijn voor de Spaanse landelijke politiek waar PSOE-leider Pedro Sánchez sinds eind april tevergeefs een regering probeert te vormen.

Lees ook: Spaanse kiezer zorgt opnieuw voor ruk naar links

Maar die kans lijkt inmiddels verkeken. Leider Albert Rivera heeft zich tijdens de verkiezingscampagne zo nadrukkelijk afgezet tegen Sánchez dat hij een groot deel van zijn geloofwaardigheid zou kwijtraken als Ciudadanos alsnog de sociaal-democraten aan een nieuwe termijn zou helpen. De strategie van Rivera om te gokken op een pact met de conservatieve Volkspartij (PP) en het uiterst rechtse Vox pakte verkeerd uit, zo bleek na de landelijke verkiezingen van 28 april. De drie komen samen tot slechts 147 van de 350 zetels. De PSOE en Ciudadanos zouden samen met 180 zetels wel een meerderheid vormen, maar Rivera houdt onverminderd vast aan zijn veto daartegen.

Verdeeldheid

Afgelopen dagen sloeg de paniek toe. De ‘ruk naar rechts’ heeft binnen Ciudadanos voor zoveel verdeeldheid gezorgd dat een aantal prominente leden – onder wie Europarlementariër Javier Nart en econoom Toni Roldán – de partij heeft verlaten. Ook Manuel Valls, de voormalige premier van Frankrijk die met de steun van Ciudadanos kandidaat was voor het burgemeesterschap van Barcelona, heeft de banden verbroken nadat op lokaal en regionaal niveau samenwerking met PP en Vox werd gezocht. „Ciudadanos was een liberale partij en nu sluit het pacten met een reactionaire en anti-Europese partij”, stelde Valls die een pact met linkse partijen sloot waardoor Ada Colau burgemeester van Barcelona bleef.

Terwijl in veel van de zeventien autonome regio’s en de ruim achtduizend gemeenten coalities tussen verschillende partijen zijn gevormd, is er nog lang geen zicht op een nieuwe nationale regering. Sánchez zou het liefst met zijn 123 zetels opnieuw een minderheidsregering vormen, maar vooralsnog zijn andere partijen niet bereid hem zonder tegenprestaties gedoogsteun te verlenen. De PSOE probeert het uiterst linkse Podemos voor zich te winnen, maar is daarnaast voor een meerderheid afhankelijk van steun van Catalaanse separatisten. Een vergelijkbare samenwerking werd eerder dit jaar door de Catalanen na bijna acht maanden opgeblazen.

Zo is Spanje in de praktijk eigenlijk al sinds eind 2015 stuurloos. Het kostte Sánchez persoonlijk zijn kop toen hij in 2016 na herhaalde verkiezingen gedoogsteun weigerde aan een minderheidsregering van de conservatieve Mariano Rajoy. Twee jaar later nam de sociaal-democraat politieke wraak door zijn aartsrivaal met een motie van wantrouwen te vloeren. Op steun van de PP hoeft Sánchez nu niet te rekenen.

„Het is een gecompliceerde situatie. Spanje is een van de weinige landen in Europa waar nog nooit een coalitie aan de macht is geweest”, legt politicoloog Fernando Vallespín uit. „Een linkse regering met steun van separatisten is heel wankel. Een samenwerking tussen PSOE en Ciudadanos zou voor de hand liggen. Maar een persoonlijke vete tussen Sánchez en Rivera lijkt dat tegen te houden. Onbegrijpelijk.”