‘Booksmart’ stapelt highschoolclichés om ze te doorbreken

Highschoolkomedies Hoe maak je een einde aan de clichés van de highschoolkomedie? Olivia Wilde geeft het antwoord in haar regiedebuut ‘Booksmart’. Omarm stereotypen als een verkleedpartij!

Amy (Kaitlyn Dever, links) en Molly (Beanie Feldstein) willen meer dan alleen de besten zijn op school, in ‘Booksmart’.
Amy (Kaitlyn Dever, links) en Molly (Beanie Feldstein) willen meer dan alleen de besten zijn op school, in ‘Booksmart’.

Het is de schrik van alle braveriken: heb je je hele eindexamenjaar hard gewerkt om met goede cijfers aan je vervolgopleiding te kunnen beginnen, kom je erachter dat je lanterfantende klasgenoten het helemaal niet zoveel slechter hebben gedaan. Dat is in het kort het startpunt van de highschoolkomedie nieuwe stijl Booksmart.

Actrice Olivia Wilde (bekend uit tv-serie House, scifiwestern Cowboys & Aliens, en indiekomedie Drinking Buddies) maakt nu haar regiedebuut met de feministische versie van films met een fanatieke aanhang van fans zoals Slackers en Superbad. De film wordt sinds z’n première eerder dit jaar op het hippe Texaanse South by Southwest-festival de hemel in geprezen om alle heilige huisjes die hij omverwerpt. En een beetje bekritiseerd omdat hij daarin niet ver genoeg zou gaan.

De hoogtijdagen van het genre van de highschoolfilm lagen in de jaren tachtig en negentig, toen de in 1984 geboren Wilde nog in de luiers liep. Aan haar lievelingsfilm in het genre, The Breakfast Club, kan ze zelfs helemaal geen eerstehands herinneringen hebben, want die dateert uit 1985. Maar het zegt wel iets over de tiener-‘schijf van vijf’ die die film introduceerde – het rijke meisje, de sportjongen, de jeugdige delinquent, de nerd en de weirdo – dat die stereotypen schijnbaar zo herkenbaar en onverwoestbaar waren dat ze ruim dertig jaar na dato nog steeds de basis vormen voor zo ongeveer elke tienerfilm die sindsdien is gemaakt. Het genre floreert bij clubjes en kliekjes. Gek is dat niet. Want draait het in al die films uiteindelijk niet om het gevoel het enige buitenbeentje ter wereld te zijn? Om dat gevoel op te roepen heb je al die herkenbare labels nodig om je tegen af te zetten.

Inmiddels zijn er zoveel highschoolstereotypen dat het wel een pak tarotkaarten lijkt: het domme blondje, de Disneyprinses, de skater (m/v/anders), de maagd, de outcast, de stoner, de bro’s en de ho’s, de gemene cheerleader en iemand met een hart van goud, het enige zwarte meisje in de klas, de cultuurhomo die out is, iemand die nog in de kast zit, het rijkeluiskindje en dan die ene, die zich nog net een beetje meer onbegrepen voelt dan de rest.

Je zou denken dat Booksmart zo vooruitstrevend is omdat Wilde deze clichébeelden heeft weten te vermijden. Bijna elke discussie over beeldvorming in films en series gaat op dit moment namelijk om de volgende vragen: hoe ‘woke’ zijn ze (alert op het voorkomen van raciale en sociale onrechtvaardigheid) en wie representeert wie? Dus alles wat naar stereotype en overdrijving neigt (nog steeds de basiselementen van komedie) is op voorhand verdacht. Maar wat deden Wilde en haar team van vrouwelijke schrijvers die het bijna tien jaar oude script – waar niemand in Hollywood zijn vingers aan durfde branden – naar deze tijd toeschreven? Ze deden er nog een schepje bovenop.

Met als resultaat dat het na de eerste indrukken – oh, daar heb je die slet, en dat is die gekke tomboy, en wie is die doorgesnoven idioot, en natuurlijk houden die twee aanstellers van toneel – eigenlijk al snel duidelijk wordt dat beste vriendinnen Molly (Beanie Feldstein, ook te zien in de op veel fronten vergelijkbaar innovatieve coming-of-agefilm Ladybird) en Amy (Kaitlyn Dever) met hun überfeminisme eigenlijk de enige twee zijn die precies denken te weten wie ze zijn. Plus, ze zijn zelf bepaald niet van vooroordelen vrij. Ze voelen zich ronduit superieur aan hun klasgenoten. Zij gaan immers naar een prestigieuze universiteit, terwijl de rest nu al een loser is omdat ze hun hele schooltijd hebben lopen feesten. Of kunnen we beter zeggen: leven?

Lees hier de recensie van ‘Booksmart’

Want Molly en Amy zijn nog nooit gekust, nog nooit op een feestje geweest. De rest van de plot draait er dan ook om op het coolste eindexamenfeestje binnen te komen, een nachtelijke zoektocht die ze langs een parade van steeds uitzinniger archetypen voert, waarin ze zichzelf zelfs even zien veranderen in Barbies en zich uiteindelijk zelf van hun vastomlijnde identiteit moeten zien te bevrijden, want: ‘We zijn niet eendimensionaal. We zijn leuk. En slim.’

De stereotiepe identiteiten in de film blijken dan niet meer dan een verkleedkist. Iedereen heeft er een handvol kostuums uitgegrabbeld, en is meer kameleontisch, divers en complex dan op het eerste gezicht lijkt. Of, aldus Wilde in een interview met The Guardian: „De jonge generatie wil zich bevrijden van een binaire manier van denken over seksualiteit, gender en politiek.” En daarmee bevrijdt de film zichzelf.