Ze verdienen een plek, alleen niet hier

Paasbergflat De bewoners van een flat in Arnhem hebben extra zorg nodig. Dat vinden omwonenden ook, zolang het maar niet in hun wijk is

Een door de extreem-rechtse Nederlandse Volks-Unie (NVU) georganiseerd protest in Arnhem tegen opvang van ex-gedetineerden en psychiatrisch patiënten. Met megafoon voorman Constant Kusters.
Een door de extreem-rechtse Nederlandse Volks-Unie (NVU) georganiseerd protest in Arnhem tegen opvang van ex-gedetineerden en psychiatrisch patiënten. Met megafoon voorman Constant Kusters. Foto Luuk van der Lee/Hollandse Hoogte

De stilte aan de Paasberglaan wordt alleen overstemd door het gefluit van de vogels in de bomen. „Een ideale plek, dachten wij. Hier komen onze klanten tot rust”, vertelt Jacco Postma van de stichting OnderDak terwijl hij door het trappenhuis van het voormalig bejaardenhuis loopt. Maar hoewel de schilders de raamkozijnen van de Paasbergflat in de lak zetten, is het allerminst zeker of de vijf bewoners mogen blijven. De buurt zit niet op ze te wachten en de gemeente vindt dat het plaatsen van de zorgbehoevende mensen niet in het bestemmingsplan past.

Een pannetje met kippendijen en okra borrelt op het gasfornuis. Aan de muren hangen foto’s van familie in Gambia en de overleden man van de bewoonster van een van de flats. „Toen hij overleed, ben ik slaaf van de alcohol geworden”, vertelt de vrouw, die vanwege haar kwetsbare positie niet met haar naam in de krant wil. Eén wijntje bij het avondeten werden er meer. De situatie werd zo onhoudbaar, dat haar dochter uit huis werd geplaatst.

„Ik kreeg verkeerde boyfriends” , zegt ze. „Eén achtervolgde mij overal. Hij wist dat ik drank ging halen bij de supermarkt. Ik werd gek van hem. Toen heb ik hem met een schep geslagen.” Ze kreeg een gevangenisstraf en moest van de rechter voortaan van de drank af blijven. Sinds begin mei woont ze in de Paasbergflat en neemt stichting OnderDak urinetesten bij haar af om te controleren of ze geen alcohol meer drinkt.

Lees ook over de begeleiding aan huis voor mensen met een psychische stoornis

Boos en bezorgd

De vrouw is een van de vijf klanten van OnderDak die sinds kort op de vijfde verdieping van de flat aan de rand van Arnhem wonen. Het plan was om alle verdiepingen van de rechterflank van de Paasbergflat te vullen. Veertig cliënten zouden er gaan wonen: mensen met een verstandelijke beperking of psychische stoornis, maar ook oud-daklozen en oud-delinquenten. Ze zouden er minimaal een half jaar en maximaal twee jaar blijven, en begeleid worden naar een zelfstandige woning.

Maar de kans is groot dat de vrouw en haar vier medebewoners de flat voor het einde van de maand moeten verlaten. De komst van de klanten van OnderDak zorgde voor een hoop boze en bezorgde buurtbewoners. Boos over het feit dat ze nauwelijks op de hoogte zijn gebracht door de stichting. Bezorgd omdat de nieuwe bewoners hun woonplezier zouden verstoren, of een van hun kinderen mogelijk iets aan zouden doen.

„Die mensen hebben ook een plekje nodig”, zegt Jennifer Rosier (30), wier twee kinderen naar de naastgelegen basisschool De Witte Vlinder gaan. „Maar die plek is niet hier.”

Toen begin mei de eerste nieuwe bewoners kwamen, duurde het niet lang voordat omwonenden argwanend werden. De spanning liep op: halverwege mei kwamen er bij de gemeente meldingen binnen van mensen die zeiden de flat in brand te willen steken. De ‘cliëntenstop’ die de gemeente vervolgens aankondigde, was voor de buurtbewoners niet genoeg. De eerste buurtbijeenkomst die OnderDak organiseerde, verliep volgens Jacco Postma „onbeschaafd”. De stichting besloot volgende bijeenkomsten af te blazen.

De bewoners lieten het er niet bij zitten: ze verzamelden 1.100 handtekeningen die ze aan de burgemeester overhandigden en organiseerden op 3 juni een demonstratie vlakbij de flat. De volgende dag kreeg de stichting middels een brief te horen dat de vijf bewoners voor het eind van de maand het pand moeten verlaten.

In strijd met bestemmingsplan

Stephan van Embden, oprichter van stichting OnderDak, merkt dat het plaatsen van deze mensen vaker voor kritiek van omwonenden zorgt. Toen hij in de jaren tachtig begon, waren mensen „veel toleranter”, zegt hij. „Toch begrijp ik de omwonenden van de Paasbergflat heel goed.” De omgeving heeft „weinig perspectief” volgens Van Embden. „Ze gebruiken de Paasbergflat als een uitlaatklep voor hun frustraties.”

In zijn kantoor in het Arnhemse stadhuis, zegt wethouder Roeland van der Zee dat de demonstratie van 3 juni niet de reden was voor het versturen van het handhavingsbesluit. „Die brief was toen de deur al uit.” De wethouder stelt dat „de maatschappelijke onrust” wel meespeelde, maar dat de cliënten weg moeten omdat het aanbieden van woningen in strijd is met het bestemmingsplan.

De grond waar het oude bejaardentehuis op staat, is enkel bestemd voor activiteiten met een maatschappelijke functie, zo stelt het college. Het tijdelijk bewonen van de kamers zou daar niet onder vallen. „Ze overnachten daar, ze koken daar. Ze wonen daar”, aldus de wethouder. Binnen de bestemming ‘maatschappelijk’ zijn dag- en nachtvoorzieningen voor gehandicapten en psychiatrische patiënten mogelijk. Stichting en gemeente kunnen het niet eens worden of het aanbieden van woningen in die omschrijving past.

Het plaatsen van veertig zorgbehoevende mensen op één locatie, past bovendien niet in het gemeentelijk beleid, meent Van der Zee. „Dergelijke groepen zien we het liefst verspreid over de wijken.”

Twee weken nadat de stichting de brief van de gemeente ontving, diende directeur Jacco Postma van OnderDak zijn ontslag in, vertelt Stephan van Embden. „Een verschil van visie.” Het handelen van Postma betreffende de Paasbergflat was volgens hem niet de aanleiding. De bestuurder zegt wel dat de „houding” van Postma „op den duur voor problemen zou zorgen.”

Een week voor de deadline van de gemeente zitten de klanten nog altijd in de flat. De stichting denkt dat ze kunnen blijven. Er is een vierjarig contract afgesloten met de eigenaar van het pand. „We hebben uitstel aangevraagd bij het college”, vertelt Van Embden. Als dat niet wordt ingewilligd, overweegt de stichting een rechtszaak aan te spannen.