Zes punten uit Kushners omstreden vredesplan toegelicht

Israël-Palestijnen Het economisch deel van Jared Kushners vredesplan voor Israël en de Palestijnen, lijkt al dood bij geboorte. Alles is politiek in dit conflict, maar daarover geen letter.

Afscheiding tussen Palestijns en Israëlisch gebied.
Afscheiding tussen Palestijns en Israëlisch gebied. Foto Atef Safadi/EPA

‘Het is ‘dead on arrival’, een ‘non-starter’. „Het leest als een brochure van een projectontwikkelaar.” „Het is het paard achter de wagen spannen.” Jared Kushner publiceerde dit weekend zijn langverwachte „economische vredesplan” (pdf). Het plan van Donald Trumps schoonzoon werd meteen van alle kanten fel bekritiseerd. Dat was niet onverwacht; Kushner zei vooraf tegen persbureau Reuters dat „problemen worden opgelost door voorstellen te doen, het eens te zijn, het oneens te zijn over bepaalde zaken – dat is heel gezond.”

Het Amerikaanse vredesplan, gesplitst in een economisch en een politiek deel, werd de afgelopen twee jaar al meermalen aangekondigd. Intussen raakten de Palestijnen steeds meer van de Amerikanen vervreemd. Dieptepunt voor de Palestijnen was de verplaatsing van de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem. Ook beëindigde president Trump vrijwel alle financiële steun aan projecten in Palestijnse gebieden en aan UNRWA, het VN-orgaan dat Palestijnse vluchtelingen ondersteunt. Nu het economische gedeelte van het plan er ligt, blijkt het heel gedetailleerd, maar ook ver verwijderd van de politieke realiteit in Israël en Palestina.

Lees ook: Palestijnse Autoriteit staat financieel op instorten

De voornaamste kritiek gaat over wat er níét in het plan staat. ‘Peace to Prosperity’ bevat concrete en ambitieuze doelen als verdubbeling van het Palestijnse bbp en het creëren van een miljoen arbeidsplaatsen. Onder de kopjes ‘Verzilveren van economisch potentieel’, ‘Empowerment van het Palestijnse volk’ en ‘Versterking van Palestijns bestuur’ worden ruim tweehonderd projecten en programma’s beschreven ter waarde van 50 miljard dollar (44 miljard euro). Ook buurlanden als Egypte en Jordanië moeten van het plan profiteren. Hoe de projecten uitgevoerd en gefinancierd moeten worden, wordt echter niet duidelijk gemaakt. Volgens critici zijn veel van de projecten bovendien al eens geprobeerd.

Jared Kushner, geflankeerd door zijn schoonvader, president Trump, en de Israëlische premier Netanyahu. Foto Wisam Hashlamoun/HH

‘Laten zien wat er mogelijk is’

Het politieke deel van het plan wordt op zijn vroegst in november gepresenteerd, na de nieuwe Israëlische verkiezingen in september. Die strategie zorgt voor de meeste kritiek. Kushner zegt met opzet het economische gedeelte eerst te brengen om de Palestijnen laten zien „wat er mogelijk is als er vrede is”. Dat noemt politiek analist en voormalig regeringsadviseur Aaron David Miller tegenover Reuters de „totaal omgekeerde volgorde”. „De Israëlisch-Palestijnse kwestie is in de eerste plaats gedreven door historische wonden en overlappende claims op land en heilige plaatsen.”

De Palestijnen hebben het plan al bij voorbaat afgewezen, de Palestijnse Autoriteit heeft opgeroepen tot protest. „Hef eerst de blokkade van Gaza op, stop de Israëlische diefstal van onze grond, bronnen en fondsen, geef ons vrijheid van bewegen en controle over onze grenzen, luchtruim, territoriale wateren enz.. En zie ons dan een bloeiende economie opbouwen”, vatte de Palestijnse politica Hanan Ashrawi de Palestijnse positie samen.

De Palestijnen gaan niet, maar buurlanden Jordanië en Egypte sturen wel een delegatie naar de workshop – een top mag het niet heten – die Kushner rond zijn plan heeft georganiseerd, net als Golfstaten Saoedi-Arabië, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten. Kushner noemt het „een kleine overwinning dat ze allemaal komen om te luisteren en deel te nemen” aan de workshop in Bahrein die deze dinsdag begint. „Vroeger zouden Palestijnse leiders hebben gesproken en zou niemand ongehoorzaam zijn geweest.”

De claim van Kushner dat zijn plan realistisch en haalbaar is, wordt door weinigen geloofd. Los van de politieke complicaties, die in de tekst niet aan de orde komen, is ook de vraag hoe het plan gefinancierd moet worden. Trump hoopt dat de Golfstaten in de buidel tasten, maar die hebben nog geen concrete toezeggingen gedaan. Over haar eigen bijdrage spreekt de Amerikaanse regering zich nog niet uit.

Zolang er geen vertrouwen is om het plan te steunen, ziet analist Aaron David Miller niet hoe het in de huidige omstandigheden zou kunnen werken. Het zou een „heel goede benadering van de economische componenten van een vredesproces” zijn, aldus Miller – „in een sterrenstelsel ver, ver weg”.

(Tekst loopt door onder de foto.)

Foto Carlos Barria/Reuters

Zes punten uit het plan toegelicht

  1. Toerisme - Rondreizen is moeilijk

    „Unieke en opwindende eigenschappen geven de Westelijke Jordaanoever en Gaza het potentieel om te transformeren in een succesvolle bestemming voor toerisme wereldwijd. […] Dit project zal investeringen steunen in hotels, horecagelegenheden en andere toeristische bedrijven.”

    Het belangrijkste obstakel voor de Palestijnse toerisme-industrie is niet de kwaliteit van het gebodene, zoals Kushners plan suggereert, maar de politieke situatie.

    Op de Westelijke Jordaanoever wordt rondreizen bemoeilijkt door Israëlische checkpoints en militaire aanwezigheid; ook oversteken naar Palestijnse steden vanuit buurland Jordanië gaat via een Israëlische grensovergang. De Gazastrook is al helemaal afgesloten voor toeristen.

  2. Transportcorridor - ‘Te groot risico voor Israël’

    „De ontwikkeling van een transportcorridor die de Westelijke Jordaanoever en Gaza direct verbindt door een hoofdweg en, mogelijk, een moderne treinverbinding.”

    Dit voorstel werd direct als „irrelevant” afgewezen door Israël. „Het wordt relevant als Gaza geen pro-Iraans terreurkoninkrijk meer is”, zei minister Tzachi Hanegbi van regionale samenwerking. „Dat betekent dat het voor de nabije toekomst irrelevant is.” Het idee van een corridor kwam al op in de Oslo-akkoorden van 1993, maar volgens Israël zou een directe verbinding tussen de Gazastrook, waar de militante beweging Hamas heerst, en de Westelijke Jordaanoever, de veiligheid van Israël bedreigen. Op dit moment hebben zelfs terminaal zieke kinderen uit de Gazastrook Israëlische toestemming nodig om in ziekenhuizen op de Westelijke Jordaanoever behandeld te mogen worden.

  3. Eigendomsrechten - Bij uitstek politieke kwestie

    „Private eigendomsrechten en juridische bescherming van bedrijven zijn randvoorwaarden voor duurzame economische ontwikkeling.”

    Deze stelling zal worden onderschreven door activisten van organisaties als Yesh Din of B’tselem, die al jaren strijden om eigendomsrechten van Palestijnen erkend te krijgen.

    Veel Palestijnse landbouwgrond is door Israël tot staatseigendom verklaard, privéterrein wordt onteigend voor ‘militaire doeleinden’ en mensen hebben geen toegang tot hun grond omdat er een nederzetting of veiligheidsmuur tussen staat. Elders in het plan wordt ook toegang tot land genoemd als „een enorme kans voor boeren om hun operaties uit te breiden”. Het overgrote deel van de vruchtbare landbouwgrond op de Westelijke Jordaanoever valt onder Israëlisch militair bestuur. De kwestie van land- en eigendomsrechten is bij uitstek een politieke kwestie die niet met extra financiering kan worden opgelost.

  4. Infrastructuur - Geen vliegveld in Gaza

    „Van de verbetering van de lucht- en zeehavens tot de ontwikkeling van een regionaal knooppunt voor de handel in gas in Egypte zal dit project de mobiliteit in de regio verbeteren.”

    Ook hier valt op wat het economische plan níét noemt. In eerdere onderhandelingen werd de mogelijkheid genoemd van een nieuwe luchthaven in de Gazastrook, Kushners plan heeft het alleen over een luchthaven van Egypte, waar ook Gazanen gebruik van zouden kunnen maken. De grensovergang Rafah tussen Gaza en Egypte wordt echter beheerd door Egypte en regelmatig gesloten. Een groot infrastructureel project in Gaza dat wel wordt genoemd, is het uitbreiden van de elektriciteitsvoorziening. Dit is een bestaand plan, dat voor de uitvoering afhankelijk is van Israëlische steun.

  5. Rechtspraak - ‘Allemaal al eens gedaan’

    „Capaciteitsopbouw van de rechtbanken, met een speciale focus op het versterken van hun vermogen om zaken met betrekking tot mogelijk machtsmisbruik te behandelen.”

    „We hebben dit allemaal al eens gedaan”, zegt een voormalig medewerker van de Amerikaanse hulporganisatie USAID in de Israëlische krant The Times of Israël. „Dit is ironisch.” Precies zo’n project als hier wordt beschreven, werd beëindigd door de regering-Trump. Hulpverleners zijn boos dat de vlotte foto’s uit het document grotendeels afkomstig zijn uit materiaal van USAID, terwijl de huidige Amerikaanse regering juist degene is die de financiering van hun projecten heeft stopgezet. Zo staat er een foto in van een medewerker van een verzoeningsproject tussen Israëliërs en Palestijnen, de Parents’ Circle, terwijl deze organisatie van de ene op de andere dag het Amerikaanse financieringsdeel kwijtraakte. „Ik vind dit een van de meest cynische en ongevoelige acties”, zegt een woordvoerster in The Times of Israel.

  6. Palestijnse staat - Nergens een verwijzing

    „Het verzilveren van economisch potentieel door de Westelijke Jordaanoever en Gaza te openen.”

    In het plan staat consequent „Westelijke Jordaanoever en Gaza”, er is nergens een verwijzing naar een toekomstige Palestijnse staat. Daden en uitspraken van Amerikaanse functionarissen voeden de Palestijnse angst dat de Verenigde Staten annexatie door Israël zullen steunen. Een dag voor de conferentie toerde de Amerikaanse veiligheidsadviseur John Bolton met de Israëlische premier Benjamin Netanyahu over de Westelijke Jordaanoever. „Israël kan strategische grond langs zijn grens niet laten gaan”, schreef Bolton achteraf op Twitter. „Hij heeft het over de grens tussen Jordanië en de Westelijke Jordaanoever”, merkte de lokale coördinator van mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch op. „Als er enige twijfel was dat de VS klaar zijn om illegale Israëlische annexatie van een deel van de Westelijke Jordaanoever te steunen, is deze nu over.”

Correctie (25 juni 2019): In een eerdere versie van dit artikel werd Benjamin Netanyahu één keer per abuis aangeduid als Palestijnse premier. Hierboven is dat aangepast.