Arnon Grunberg en het recht om onverschillig te zijn

Zap Trouw-journalist Stevo Akkerman spreekt in ‘Wat is dan goed?’ (EO) over ethiek met filosofen en schrijvers, onder wie Grunberg. De aflevering over schaamte was het spannendst.

Dat het vanaf maandag te heet is om na te denken was duidelijk, dus moest ik zondag mijn kans grijpen. Zondag is toch al een goede denkdag op televisie, met dezer weken alleen al bij omroep Human Het filosofisch kwintet, Brainwash Talks en YES, ik ben! Deze keer koos ik niet voor de humanisten, maar voor hun concurrent in zingevingszaken: de Evangelische Omroep.

De laatste tijd was ik op de late zondagavond al een paar keer langs het programma Wat is dan goed? gefladderd, waar ik bijvoorbeeld een oudere geestelijke met een baard iets moois over de mensheid hoorde zeggen: „We’ve grown a little in our ability to join up the questions.” Een bescheiden idee van vooruitgang en we moeten ons niet te veel voorstellen van wat dat vermogen om vragen te verbinden vermag: „Helaas lijkt het zich er niet in te vertalen dat we eenvoudigweg betere mensen worden. We zijn op steeds weer nieuwe manieren onecht, onwaarachtig of liefdeloos.”

Dat smaakte naar meer. Ik besloot de hele reeks Wat is dan goed? – zondag was de laatste aflevering, over verantwoordelijkheid – terug te kijken. Trouw-journalist Stevo Akkerman spreekt erin over ethiek met verschillende filosofen, denkers en schrijvers. De interviewfragmenten worden afgewisseld met vreemde scènes in een fictief callcenter waar dialoogjes worden gevoerd als „Wilt u mijn geweten zijn?” „Wat is er met uw eigen geweten gebeurd?” „Ik heb het ontslagen, het werd te mild.”

Afgezien van die intermezzo’s doet het programma wel wat denken aan de series die Wim Kayzer vroeger maakte. Minder pretentieus – maar zéér de moeite waard en met mooie internationale gasten. De oudere geestelijke met de baard bleek Rowan Williams te zijn, voormalig aartsbisschop van Canterbury. In de aflevering over het geweten had hij het over ‘gewetensromantiek’: ons geweten geeft ons soms een duwtje in een bepaalde richting, maar is niet bepalend.

De meeste geïnterviewden waren niet erg te spreken over het geweten als maat der dingen. „Ik gebruik het woord eigenlijk nooit”, zei filosofe Eva Meijer. Volgens haar markeert het vaak het einde van het gesprek over wat goed is. Arnon Grunberg stelde dat je sceptisch moet zijn ten opzichte van je eigen geweten: „Het helpt als je het klein maakt.” En: „Een goede samenleving geeft mensen het recht om onverschillig te zijn ten opzichte van de ander.”

Wat is dan goed voor Lazarus v2 (1)

Trouw-journalist Stevo Akkerman spreekt met o.a. schrijver Arnon Grunberg over 'Wat is dan goed?' 'Het goede en het kwade zijn niet enorme tegenpolen', zegt Arnon. Het goede is volgens hem niet hetzelfde als volmaaktheid. Meer zie je vanavond in 'Wat is dan goed?' om 23.10 uur op NPO 2.

Geplaatst door Lazarus op Zondag 2 juni 2019

Er zitten veel van dat soort uitspraken in Wat is dan goed? Beweringen waarbij je je kunt afvragen of je ze deelt en in het verlengde daarvan of je ze als een hoofdzaak of bijzaak beschouwt. De aflevering over schaamte was de spannendste. De Amerikaanse schrijfster Marilynne Robinson kwam uitgebreid aan het woord: „Ik denk dat schaamte ons meer stuurt dan de meeste andere menselijke impulsen.” Schaamte is informatie, volgens Robinson. Helaas is die informatie vaak onbetrouwbaar. „Mensen schamen zich voor de verkeerde dingen. Voor armoede bijvoorbeeld.”

Akkerman interviewt rustig en geïnteresseerd, vrij van de behoefte om zijn eigen kennis voor de kijker te etaleren. Toch zit er een duidelijke lijn in de gesprekken: steeds weer komen die uit bij intermenselijke relaties, bij hoe we omgaan met de ander. Zoals Williams over schaamte zegt dat het ook een kwestie van een gebrek aan vertrouwen is; het vertrouwen dat de ander ons niet in de steek zal laten.

Zoals ook God dat niet doet, zei Williams – ik was bijna vergeten dat we bij de EO zaten. Wat is dan goed? is levensbeschouwelijke televisie waar ieder zijn eigen morele vragen uit kan halen – en soms een antwoord.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.