Europees Hof: ontslag Poolse hoge rechters onrechtmatig

Polen had de pensioenleeftijd van hoge rechters volgens Europese regels niet mogen verlagen, concludeert de hoogste rechterlijke instelling van de EU.

Door de wet zouden 27 van de 72 opperrechters worden vervangen.
Door de wet zouden 27 van de 72 opperrechters worden vervangen. Foto Kacper Pempel/Reuters

De Poolse wet die de pensioenleeftijd van rechters van het Hooggerechtshof verlaagde, was onrechtmatig. Dat heeft het Europees Hof van Justitie maandag definitief besloten. Vorig jaar oktober oordeelde de hoogste Europese rechtsinstantie al dat de rechters voorlopig mochten terugkeren, nu is de uitspraak definitief.

Omdat het juridisch apparaat in Polen onafhankelijk moet opereren, had de politiek niet mogen besluiten om de pensioenleeftijd voor de rechters te verlagen van 70 naar 65 jaar. Volgens het hof is de „onafzetbaarheid van rechters essentieel voor een onafhankelijke rechtsstaat”. Door de juridische hervormingen die de regering van het rechts-nationalistische Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in 2017 wilde doorvoeren, wilde de partij bijna eenderde van de Poolse rechters buitenspel zetten. Het ging om 27 van 72 rechters.

Lees ook: Polen op ramkoers met Brussel: toch weer 27 rechters ingezworen

Regeringspartij PiS hield vol dat de nieuwe wet nodig was om het justitieapparaat te moderniseren. De huidige hoge rechters zouden nog te veel op de hand zijn van vorige regeringspartijen. Ook zou het doel van de wet zijn geweest om de pensioenleeftijd van rechters gelijk te trekken met de pensioenleeftijd die voor alle Poolse werknemers geldt.

Aan die laatste motivatie zegt het hof nu „serieuze twijfels” te hebben. Daarbij wijst het op de rol die de president speelt bij het al dan niet verlengen van de ambtstermijn van een rechter. Met de juridische hervormingen zou de president hierover zelfstandig kunnen beslissen. Het hof vreest dat de onpartijdigheid van de rechtspraak in het geding komt.

Weerstand in Europa om hervormingen

Pogingen van de regering om het juridisch apparaat te hervormingen, stuitten eerder op weerstand in Europa. Critici zagen de aangepaste pensioenregeling als een zuivering van het rechtsapparaat. De regering in Warschau zou daarmee proberen om van rechters af te komen, die niet op de hand van de regering waren.

De Europese Commissie besloot naar het Europees Hof te stappen omdat de pensioenwet zou indruisen tegen de scheiding der machten. Het hof oordeelde dat de rechters in hun functie mochten terugkeren terwijl het over de kwestie een definitief oordeel vormde. Volgens de Commissie is het oordeel van maandag een „belangrijke uitspraak voor de onafhankelijkheid van de rechtspraak in Polen en daar buiten”. Amnesty International was maandag blij met het besluit van de hoogste Europese rechter en sprak van een „betekenisvol vonnis” voor landen die denken „mensenrechten te straffeloos te kunnen schenden”.

De zaak is niet de enige die Brussel tegen Polen voert. In april werd bekend dat de Commissie een nieuwe inbreukprocedure was gestart om het land te dwingen zich aan Europese wetgeving te houden. Polen wil een soort tuchtsysteem voor rechters invoeren, Brussel is het daar niet mee eens.

Correctie (24 juni 2016): In een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over „regering van president Andrzej Duda”. Duda leidt als president niet de regering, dat is premier Mateusz Morawiecki.