Alles kijken wat je wilt is nog ver weg

Verschillen VS en Nederland Video-on-demand betekent niet dat je alles kunt kijken wat je wilt wanneer je wilt, stelt journalist Anke Meijer. Als kijker in de VS was ze verwend, merkte ze terug in Nederland.

Beeld NRC

Noem het escapisme, maar vorige zomer besloten we thuis om voor de zoveelste keer The West Wing te kijken. Ergens halverwege het tweede seizoen van dit heerlijk idealistische Aaron Sorkin-drama over het Witte Huis, verhuisden we terug naar Nederland na viereneenhalf jaar in New York te hebben gewoond.

Toen de bank eenmaal op z’n nieuwe plek stond en we ons installeerden voor een volgende aflevering, kon ik de serie nergens meer vinden. Niet op Netflix, waar we het in Amerika keken. Niet op de Nederlandse variant van Amazon Prime. Ik zocht tevergeefs bij Ziggo en Videoland. Uiteindelijk vertelde zoektool Film.nl dat ik bij Bol.com moest zijn. 149,99 euro voor alle zeven seizoenen. Op dvd. De enige manier om hier The West Wing legaal te kijken.

Na jaren in de VS gewoond te hebben, was er bij terugkomst veel om opnieuw aan te wennen. Maar remigreren went sneller dan emigreren. Toch is er één ding waar ik nu nog steeds van baal: de beperkte, omslachtige manier waarop ik hier aan mijn ‘serie-fix’ moet komen.

Ontspannen avondjes op de bank slaan nog wekelijks om in frustrerende zoektochten naar series of seizoenen die – blijkt na een half uur – in Nederland niet beschikbaar zijn. Ik had er geen erg in, maar ik was in de VS enorm verwend. Ik wist niet beter: ‘on demand’ betekende dat je kunt kijken wat je wilt wanneer je wilt. Tot ik weer in Nederland woonde.

Toen mijn guilty pleasure familiedrama This Is Us in de VS in september aan het derde seizoen begon, vertelde Fox Nederland me enthousiast dat ik me mocht verheugen op nieuwe afleveringen… vanaf januari. Vier maanden wachten is een eeuwigheid voor een serie die draait om heftige plotwendingen. Spoilers vermijden bleek dan ook onmogelijk.

Toen in november My Brilliant Friend, de verfilming van de door mij verslonden romans van Elena Ferrante, bij HBO verscheen, schakelde ik vol verwachting naar Ziggo. Ik betaalde extra voor HBO-content, alleen bleek de serie (in februari) in Nederland naar NPO Start Plus te gaan. Een aanbieder die ik niet eens kende.

Opeens snapte ik waarom mijn vrienden – wanneer ik vanuit Amerika een nieuwe serie tipte – standaard vroegen of deze op Netflix stond en direct afhaakten zodra ik ‘nee’ zei. On demand kijken in Nederland verschilt sterk van de VS, waar (tegen betaling) vrijwel alles op elk moment te streamen is. Maar het is ook wezenlijk anders dan de situatie die ik in 2014 achterliet toen we alles nog en masse downloadden.

Iron Man

„Het is interessant hoe snel het is veranderd”, zegt mediawetenschapper Dan Hassler-Forest, universitair docent aan de Universiteit Utrecht. „Toen ik vijftien jaar geleden begon met lesgeven, bespraken we tijdens colleges dingen die we een dag eerder op tv hadden gezien. Dat werd steeds lastiger omdat mijn studenten geen tv meer keken, dus gaf ik ze vooraf de opdracht iets te kijken wat ze vaak downloadden. Laatst gaf ik als huiswerk mee de film Iron Man te kijken, toen kreeg ik mails dat de film niet op Netflix staat en ze dus niet konden kijken.”

Zelf vond ik het bij terugkeer niet erg dat downloaden lastiger was geworden. In Amerika was ik gewend geraakt aan betalen voor goede tv. De een gaat naar de bioscoop of het theater, ik heb een peuter van drie en zit graag op de bank.

Wel blijkt het moeilijk te verkroppen dat ik hier, juist met die bereidheid om te betalen, dingen niet kan zien. Nu weet ik ook wel dat hier nog steeds belachelijk veel te streamen is. Maar misschien is het daarom zo frustrerend om overgeleverd te zijn aan wat Netflix, Ziggo en co ons besluiten voor te schotelen. Zeker omdat Netflix een interface heeft die tijdens het zoeken non-stop trailers in je gezicht gooit waardoor rustig een weloverwogen keuze maken onmogelijk is, en Ziggo een onoverzichtelijk menu heeft dat bij mij meestal vastloopt.

Lees ook: Wie schept orde in de online video-chaos?

Rechten

Dat het aanbod van (Amerikaanse) series en films in Nederland beperkt is, heeft uiteraard alles te maken met rechten. Een Amerikaanse productie mag hier niet zomaar worden uitgezonden op tv of aangeboden via streamingdiensten. Series worden op speciale beurzen door Europese zenders aangekocht. Vaak met beperkingen, zoals wanneer en hoe vaak je het mag uitzenden. Daardoor kan je bijvoorbeeld afleveringen vaak tot maar zeven dagen na uitzending terugkijken.

Ook kan het, zoals bij My Brilliant Friend, dat de Amerikaanse producent samenwerkt met een Europese partner waardoor de rechten hier niet terechtkomen bij HBO (en dus Ziggo) maar NPO. „Niemand snapt precies wat waar wordt aangeboden en waarom”, zegt Hassler-Forest. „Het aantal streamingdiensten in Nederland neemt voorlopig alleen maar toe. Zo wordt dit probleem alleen maar groter.”

Ook in de VS speelt die versnippering en overdaad aan aanbieders. Alleen staan daar diensten tegenover die het voor de kijker overzichtelijk maken. Wij gebruikten bijvoorbeeld een Roku, een mediabox waarop je apps van alle zenders en streamingdiensten kunt zetten. Als ik op zoek was naar een bepaalde serie, kon de Roku mij precies vertellen waar ik deze kon vinden en was ik met een paar klikken op de afstandsbediening waar ik moest zijn.

„Android TV en Apple TV kunnen dit tot op zeker hoogte”, zegt Wout Funnekotter van technologiesite Tweakers. „Maar zo goed als Roku heeft nog geen enkele partij het hier voor elkaar.” Hij kent wel software met „prachtige, simpele interfaces” die onthouden welke serie je wilt hebben en ze automatisch downloaden. „Handig, maar hartstikke illegaal natuurlijk. Al is het bizar dat die scene het makkelijker maakt voor de consument dan de grote bedrijven.”

Met een nieuwe mediabox die deze zomer wordt geïntroduceerd, hoopt Ziggo dit probleem op te lossen. Het moet mogelijk worden met één zoekopdracht door het complete aanbod – live tv, films en series, uitgestelde tv, huurfilms en eigen opnames – te spitten. „Het is de bedoeling dat hier in de toekomst ook de content van andere aanbieders zoals Netflix bijkomt”, zegt een woordvoerder.

Vooruitgang waar ik naar uitkijk. Maar het zal mijn grootste frustratie met tv-kijken in Nederland niet wegnemen. „Een wereld van on demand kijken waarin we echt overal kunnen kijken wat we willen kijken, is nog heel ver weg”, zegt Hassler-Forest. „De concurrentie neemt toe, er zullen alleen maar meer eilandjes ontstaan van streamingdiensten die abonnees zoeken. En de andere optie, dat er één grote partij opstaat die alles gaat aanbieden, is weer moordend voor het aanbod. De toekomst is veel dystopischer dan we dachten toen we enthousiast onze dvd’s wegdeden omdat alles in de toekomst online te zien zou zijn.”