Winst Imamoglu in Istanbul is zware klap voor Erdogan

Burgemeestersverkiezingen De verkiezingen moesten opnieuw, maar de kiezers van Istanbul hebben zich nog duidelijker tegen de AK-partij gekeerd.

Winnaar Ekrem Imamoglu
Winnaar Ekrem Imamoglu Foto Lefteris Pitarakis/AP

Het omstreden besluit van president Erdogan om voor hernieuwde burgemeestersverkiezingen in Istanbul te gaan, heeft zich op spectaculaire wijze tegen hem gekeerd. Ekrem Imamoglu, de kandidaat van de seculiere oppositiepartij CHP, heeft niet alleen opnieuw gewonnen; hij deed dat met een grote marge.

Imamoglu kreeg 54 procent van de stemmen. Bij de verkiezingen op 31 maart was het verschil met zijn rivaal 13.000 stemmen, nu 800.000. De hele avond reden er toeterende auto’s met Turkse vlaggen uit het raam door de straten van Istanbul, in seculiere wijken als Besiktas en Kadiköy werd tot diep in de nacht gefeest.

Onder druk van de AKP, die sprak van „georganiseerde fraude” op 31 maart, besloot de kiesraad dat nieuwe burgemeestersverkiezingen nodig waren. Veel Turken vonden dat er te weinig grond was voor zo’n ingrijpend besluit. Het leidde tot zorgen over de Turkse democratie. Zou de AKP, sinds 2002 de dominante partij, nog wel een nederlaag accepteren?

Zodra de eerste resultaten zondagavond laten zien dat Imamoglu ver voor ligt, feliciteert zijn rivaal, oud-premier Binali Yildirim van de AKP, Imamoglu onmiddellijk met zijn voorsprong, al geeft hij zijn verlies nog niet met zoveel woorden toe. Maar Yildirims achterstand wordt daarna niet meer kleiner.

Even later eist Imamoglu de zege op. „Jullie hebben de reputatie van de honderd jaar oude Turkse democratie beschermd”, zegt hij tegen zijn kiezers. „Het is een les voor degenen die Turkije vergelijken met andere landen in onze nabijheid.”

Daarop barst luid gejuich uit onder zijn aanhangers, die zich hebben verzameld voor het verkiezingscentrum van de CHP. Ze volgen Imamoglu’s toespraak via een groot scherm en scanderen ‘alles komt goed’, de campagneslogan. Enkele mannen rollen een grote rode vlag uit met het logo van de CHP, waar de cameramannen gretig op in zoomen.

Lees ook: Veel Koerden in Istanbul willen Erdogan ‘een lesje leren’

Burgemeester voor alle inwoners

Imamoglu bedankt met name de Koerdische kiezers, die in groten getale op hem hebben gestemd, maar ook andere minderheidsgroepen, zoals alevieten, Armeniërs, Grieken, Joden, Assyriërs, „kortom de nobele burgers van deze stad”. Hij belooft burgemeester te zijn van alle inwoners van Istanbul, ook van degenen die niet op hem hebben gestemd.

Imamoglu heeft zijn zege in belangrijke mate te danken aan de Koerden, die zo’n 15 procent van het electoraat vormen. De pro-Koerdische partij HDP had geen eigen kandidaat naar voren geschoven, maar steun uitgesproken voor Imamoglu. Ook andere oppositiepartijen , zoals de nationalistische IYI-partij en de islamitische partij Saadet, steunden hem.

In de aanloop naar zondag deed Erdogans AKP er alles aan om de Koerden het hof te maken. De gedetineerde PKK-leider Öcalan mocht na jaren weer bezoek krijgen van zijn advocaten. Yildirim ging op campagne in de Koerdische stad Diyarbakir. Maar het meest opmerkelijk was dat er een brief uitlekte van Öcalan aan zijn advocaten, waarin hij de HDP oproept „neutraal” te blijven.

Het mocht niet baten. Zelfs in conservatieve wijken als Üsküdar, Fatih en Eyüp won Imamoglu overtuigend. In zijn toespraak richtte hij zich rechtstreeks tot Erdogan. Hij wil hem snel ontmoeten om de problemen van Istanbul te bespreken, want: „Mensen zijn vechtende politici zat en wachten op diensten, management en oplossingen voor hun problemen.”

De uitslag is een grote klap voor Erdogan. De AKP en zijn voorgangers hebben Istanbul 25 jaar lang bestuurd en de stad speelt een belangrijke rol in politieke patronagenetwerken. Bij de verkiezingen in maart verloor de AKP ook al de macht in de hoofdstad Ankara en andere grote steden.

De nederlaag vergroot de kans dat prominente AKP’ers, die kritisch zijn op Erdogan, voor zichzelf beginnen. Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoglu heeft plannen voor een nieuwe partij. Dat geldt ook voor oud-president Abdullah Gül, een van de oprichters van de AKP, die een nieuwe partij wil beginnen met de gerespecteerde oud-minister van Economische Zaken Ali Babacan.

Ook zal nu de roep om vervroegde verkiezingen aanzwellen. Die zijn nu gepland voor 2023. Erdogan heeft gezegd dat hij uitkijkt naar vier jaar zonder verkiezingen zodat hij zich kan concentreren op de economie en andere prangende problemen. Bovendien willen kiezers rust na zes verkiezingen in de afgelopen vijf jaar. Maar de vraag is of Erdogan de druk kan weerstaan. Want deze nederlaag is in belangrijke mate ook zijn nederlaag.