Veel Koerden in Istanbul willen Erdogan ‘een lesje leren’

Verkiezingen Istanbul De stem van de Koerden is cruciaal bij de gemeenteraadsverkiezingen in Istanbul. Erdogan lonkt naar ze, maar in de Koerdische wijk Tarlabasi overheerst de scepsis over zijn echte intenties.

Burgemeesterskandidaat Ekrem Imamoglu bracht zondagmorgen samen met zijn vrouw zijn stem uit.
Burgemeesterskandidaat Ekrem Imamoglu bracht zondagmorgen samen met zijn vrouw zijn stem uit. Cansu Alkaya/Reuters

Bij ‘Hüviyet Bekir Ilkokulu’, een basisschool in de overwegend Koerdische wijk Tarlabasi die dienst doet als stemlokaal, lopen kiezers af en aan om hun stem uit te brengen. Oudere vrouwen met traditionele Koerdische halskettingen en witte hoofddoeken. Een zwaarlijvige jongeman met een parmantig bruin schoothondje en een T-shirt van het computerspel Sonic the Hegdehog. En een oudere heer met een lange, grijze paardenstaart, witte hoed en wandelstok.

Abdulhalim Akca, een Koerdische textielarbeider van in de veertig met een gegroefd gelaat, heeft net op Imamoglu gestemd. „Ik stem normaal op de [pro-Koerdische partij] HDP, maar ik heb deze keer op de kandidaat van de [seculiere oppositiepartij] CHP gestemd. Want ze hebben onze rechten geschonden door de uitslag van de verkiezingen op 31 maart zonder geldige reden te annuleren. We willen bij deze hernieuwde verkiezingen onze rechten terugnemen.”

Cruciale stem

De Koerdische stem is cruciaal bij de herhaling van de burgemeestersverkiezingen in Istanbul deze zondag. Ekrem Imamoglu, de kandidaat van de oppositiepartij CHP, dankte zijn nipte zege op 31 maart mede aan de Koerden, die zo’n 15 procent van het electoraat vormen. De pro-Koerdische partij HDP had geen eigen kandidaat naar voren geschoven voor het burgemeesterschap, maar steun uitgesproken voor Imamoglu.

In de aanloop naar zondag heeft de Erdogans AKP er daarom alles aan gedaan om de Koerden het hof te maken. Op de dag dat de kiesraad besloot dat de burgemeestersverkiezingen over moesten, werd bekend dat de gedetineerde PKK-leider Abdullah Öcalan na jaren weer bezoek mocht krijgen van zijn advocaten. Daarnaast ging Binali Yildirim, de burgemeesterskandidaat van de AKP, op campagne in de Koerdische stad Diyarbakir, waar hij zelfs het woord ‘Koerdistan’ in de mond nam.

In een ultieme poging Koerdische stemmen te trekken ontving Erdogan vrijdag in Istanbul Nechirvan Barzani, de nieuwe president van de Koerdische regio in Noord-Irak, als „speciale gast”. Nog opmerkelijker was dat er op donderdagavond een brief uitlekte van Öcalan aan zijn advocaten, waarin hij de HDP oproept neutraal” te blijven tijdens de verkiezingen.

Veel invloed

Hoewel Öcalan al twee decennia vastzit op het gevangeniseiland Imrali, heeft hij nog altijd aanzienlijke invloed op Koerdische HDP-kiezers.

De advocaten van Öcalan gaven de brief pas vrij nadat het persbureau Anadolu er foto’s van hadden gepubliceerd. Daarin schrijft de PKK-leider: „Het concept van een democratische alliantie, die wordt belichaamd door de HDP, betekent dat het geen partij moet worden in, of voeding moet geven aan het verkiezingsdebat. Het historische belang van de democratische alliantie betekent dat [de HDP] niet moet deelnemen aan verkiezingen en een neutrale positie moet innemen”.

De co-voorzitters van de HDP, Pervin Buldan en Sezai Temelli, beschuldigden Erdogan ervan verdeeldheid te zaaien onder de Koerden door te suggeren dat er sprake is van een strijd om de macht. „De poging van president Erdogan om onze partij en meneer Öcalan tegen elkaar op te zetten door een brief te lekken op onethische wijze, laat zien hij wanhopig hij is.”

Scepsis overheerst

In de wijk Tarlabasi lijkt de impact van Öcalans brief beperkt. Het feit dat Erdogan, zijn bondgenoot Bahceli van de nationalistische partij MHP, en de pro-AKP-media er zo gretig mee aan de haal gingen, heeft veel Koerden sceptisch gemaakt. De Koerdische textielarbeider Akca spreekt van een „perceptie-operatie” die volgens hem niet veel verschil zal maken. „Toen Öcalans advocaten de volledige brief publiceerden, realiseerden we ons dat Anadolu erin geknipt had. Hij had helemaal niet opgeroepen om niet te gaan stemmen.”

„We weten wat de AKP en de MHP proberen te doen”, zegt Habib Celebi aan, een Koerdische man die in 1993 van de oostelijke provincie Mardin naar Istanbul verhuisde nadat zijn dorp was platgebrand door het Turkse leger. „Jarenlang mocht Öcalan geen bezoek krijgen van zijn advocaten, en vlak voor de verkiezingen werd zijn isolement ineens opgeheven. Dan is er iets niet in de haak.”

Toch zijn de Koerden politiek verdeeld. Veel conservatief-religieuze Koerden hebben de AKP altijd gesteund omdat de partij islamitisch is en in de eerste jaren veel heeft gedaan om de rechten van Koerden te verbeteren. De AKP probeerde hiervan gebruik te maken door tijdens de campagne enkele Koerdische leiders uit oostelijke steden als Sanliurfa en Diyarbakir naar Istanbul halen zodat ze hun familie en clan konden overhalen om op Yildirim te stemmen.

Niet meer geloofwaardig

Door de verkiezingen is het rustig op de wekelijkse markt in Tarlabasi. De sfeer is gemoedelijk. Koerdische huisvrouwen, Afrikaanse migranten en buitenlandse studenten lopen langs de kramen, waar alles te koop is: kaas, kruiden, kleding, keukengerei. Watermeloenverkoper Jiyan Geylan zit op een krat en kletst met een geblondeerde oude vrouw, wier rode lippenstift niet kan verbloemen dat ze een paar voortanden mist. Hij spreekt haar steevast aan als „prinses”.

De meloenverkoper vertelt dat hij vanochtend al zijn stem heeft uitgebracht voordat hij vandaag aan het werk ging. „Ik stem normaal op de HDP, maar ik heb uiteraard op Imamoglu gestemd om Erdogan een lesje te leren. Ik heb verschillende conservatieve familieleden, die vroeger op de AKP stemden en Erdogan aanbeden. Maar ook zij zijn gestopt om op hem te stemmen. Hij verandert zo vaak van standpunt dat hij alle geloofwaardigheid heeft verloren.”

(In dit artikel is om 18u15 toegevoegd dat Bahceli leider van de nationalistische partij MHP is.)