Zelfkritiek bij emotionele partijraad SP: ‘Het moet anders en beter’

SP-partijraad Na de electorale afstraffing bij de Europese verkiezingen heeft de SP-partijraad in Amersfoort een dag van evaluatie en bezinning. Aanwezigen vinden het tijd voor een positief, eigen verhaal.

Partijvoorzitter Ron Meyer en fractievoorzitter Lilian Marijnissen in het Tweede Kamer-gebouw na het verlies bij de Europese verkiezingen.
Partijvoorzitter Ron Meyer en fractievoorzitter Lilian Marijnissen in het Tweede Kamer-gebouw na het verlies bij de Europese verkiezingen. Foto Bart Maat/ ANP

De rij staat bijna tot buiten, zoveel afdelingsvoorzitters van de SP willen deze zaterdag spreken op de partijraad in Amersfoort. En dan is er aan de andere kant van de zaal nog een rij. „Het is een zonnige dag, we gaan zien of dat zo blijft”, zegt partijvoorzitter Ron Meyer even daarvoor niet zonder gevoel voor humor. Want dat er harde woorden gaan vallen bij de evaluatie van de Europese verkiezingen op het partijkantoor is dan al duidelijk.

Zo’n drie maanden geleden evalueerde de SP ook al een nederlaag, die bij de Provinciale Statenverkiezingen. Maar de electorale afstraffing bij de Europese verkiezingen hakte er bij de socialisten nóg harder in: de SP verloor haar twee zetels en verdwijnt uit het Europees Parlement. Het was een paar dagen na die verkiezing voor partijvoorzitter Meyer aanleiding aan te kondigen dat hij zal stoppen.

Meyer spaart zichzelf deze zaterdag niet in zijn openingswoorden. „Ik ben geen type dat om de dingen heen praat. De campagne is mislukt, ik heb gefaald.” Hij vindt het tijd voor „enorme zelfkritiek” en houdt het kort. „Ik ga naar jullie luisteren, want na zo’n nederlaag past ons als partijbestuur bescheidenheid.”

‘Walgelijk’ filmpje

Natuurlijk gaat het over het beruchte ‘Brusselmans’-filmpje waarin een dikkige man die erg op PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans lijkt taart naar binnen schrokt. Al tijdens de campagne namen SP-afdelingen afstand van de persoonlijke aanval. Op de partijraad vallen nu woorden als „walgelijk” en „een regelrechte blunder”. De Veenendaalse afdelingsvoorzitter Jan Breur hekelt de „misplaatste anti-EU-sentimenten van het partijbestuur”. Hij noemt het filmpje „pulp die thuishoort in een Nexit-campagne, niet bij een partij met een gezonde eurokritische houding”.

Meerdere afdelingsvoorzitters vertellen over leden voor wie het filmpje de druppel was en hun lidmaatschap opzegden. Partijsecretaris Lieke Smits meldt even later dat de SP sinds januari al negenhonderd leden verloor en dat ‘Brusselmans’ een vaak genoemde reden is. Vertrekkend europarlementariër Dennis de Jong zegt dat de inhoud van „ons prachtige verkiezingsprogramma” onderbelicht is gebleven. „We hebben goed campagne gevoerd voor Timmermans en dat was niet de bedoeling.”

Lees ook over de dag na de verkiezingen Hoe diep gaat zelfkritiek bij SP na ‘harde dreun’?

De discussie op de partijraad gaat veel verder dan het filmpje. Na drie verkiezingsnederlagen in ruim een jaar is bij de SP tijd voor grote vragen, vindt Marc van Calenberg uit Landgraaf. „Waarom is de SP ooit opgericht? Dit verlies gaat niet over de campagne, dit gaat over de staat van de partij.” Lian Veenstra uit Veendam heeft zulke grote zorgen over de toekomst van de SP dat ze er „pijn in m’n lijf” van heeft. Ze sprak nooit eerder op de partijraad, maar nu wel. „Ik heb een gevoel van dreigend verlies van mijn club, van alles waar ik al negentien jaar lang mijn ziel en zaligheid in stop.”

‘Dapper’ vertrek

Het is sowieso een emotionele dag. Verschillende sprekers hebben een brok in hun keel of tranen in de ogen als ze partijvoorzitter Meyer toespreken. Veel SP’ers zeggen dat hij niet had hoeven opstappen, maar noemen zijn besluit „dapper”. Ze prijzen Meyer om het terugbrengen van het activisme in de partij en zijn grote betrokkenheid. „Ron gaat altijd voorop, je kan hem altijd bellen, ook midden in de nacht. Wij zijn jou zoveel dank verschuldigd”, zegt een van de afdelingsvoorzitters. Een langdurig applaus volgt.

Veel van de aanwezigen hopen dat de SP na de negatieve Europese campagne weer met een positief eigen verhaal komt. Het Nationaal Zorgfonds wordt meerdere keren genoemd als goed voorbeeld van de radicale alternatieven die de SP moet bieden. Meyer is daar blij mee en belooft „meer van dit soort campagnes”. De partij moet niet alleen boos zijn, maar ook weer hoop bieden, vinden de aanwezige SP’ers.

Lees ook het interview met partijleider Lilian Marijnissen voor de Europese verkiezingen

De afdelingsvoorzitters hopen ook dat de leden actief betrokken worden bij het werken aan een nieuw verhaal. Richting het partijcongres begin volgend jaar wil de SP over de partijkoers gaan nadenken. Maar de ‘congrescommissie’ die het partijbestuur zaterdag instelde bestaat vooral uit leden van de partijtop, inclusief afzwaaiend voorzitter Meyer. Het leidde tot kritische vragen, waarop bestuurslid Lieke Smits beloofde te gaan onderzoeken „hoe we dit meer gezamenlijk kunnen doen”.

Geen van de afdelingsvoorzitters heeft kritiek op partijleider Lilian Marijnissen. Ze spreekt aan het einde van de partijraad van „een pittige dag” en „heftige tijden” voor de SP. „Het is duidelijk dat het anders en beter moet”, zegt Marijnissen. Maar hoe, daarover spreekt ze zich niet uit. Marijnissen belooft de komende tijd veel afdelingen te bezoeken. En blijft optimistisch en strijdbaar. „Het wordt een spannende tijd voor ons, maar we komen sterker terug.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: Waarom de SP maar blijft verliezen
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.