Wapenleveranties VS en VK aan Saoediërs geblokkeerd

Senaat en gerechtshof Britten en Amerikanen zijn bondgenoten van Saoedi-Arabië, dat hun wapentuig in de oorlog in Jemen inzet. Het verzet daartegen groeit.

In de stad Hodeidah in Jemen spelen kinderen op het puin van een gebouw dat gebombardeerd werd door de Saoediërs.
In de stad Hodeidah in Jemen spelen kinderen op het puin van een gebouw dat gebombardeerd werd door de Saoediërs. Foto Najeeb Almahboobi/ EPA

Op één en dezelfde dag hebben de Amerikaanse Senaat en een Brits gerechtshof wapenleveranties aan Saoedi-Arabië geblokkeerd. Dit land zet deze vooral in bij de oorlog tegen Houthi-rebellen in Jemen.

Hiermee zal niet direct een einde komen aan de strijd in Jemen – al jaren een van de grootste humanitaire drama’s ter wereld. Maar dat Riads belangrijkste westerse bondgenoten en wapenleveranciers deze reprimandes krijgen, toont wel een groeiende afkeer van de al vier jaar durende Saoedische campagne in Jemen.

De Senaat in Washington stemde donderdag in met drie wetsvoorstellen die een grote wapendeal van president Donald Trump met Saoedi-Arabië verbieden. De voorstellen kregen ook steun van een handvol Republikeinse partijgenoten van Trump. Onder hen de prominente senator Lindsey Graham, die de president op binnenlands vlak trouw steunt, maar op buitenlandgebied soms recht tegen hem in gaat.

De nauwe Amerikaanse relatie met Saoedi-Arabië ligt mede onder een vergrootglas sinds de moord, in oktober, op de kritische Saoedische journalist Jamal Khashoggi, op het consulaat van zijn land in Istanbul. Deze week nog concludeerde een VN-rapporteur dat de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman achter die moord zat. Ook het Congres riep al op tot stappen tegen hem.

Het verzet van de senatoren keerde zich niet alleen tegen de wapendeal zelf – ter waarde van 8 miljard dollar (omgerekend 7,1 miljard euro). Ze stoorden zich ook aan de wijze waarop het Witte Huis de export probeerde door te drukken: het wilde het Congres omzeilen door zich te beroepen op een noodtoestand vanwege de toegenomen spanning met Iran. Dat land is in de regio de belangrijkste vijand van de Saoediërs.

Eerder dit jaar nam de Senaat ook al een voorstel aan dat de Amerikaanse steun aan de Saoedi’s en hun oorlog in Jemen laakte. Trump schoof dit echter met een presidentieel veto terzijde. Dat machtsmiddel zal hij waarschijnlijk ook inzetten na deze laatste stemming, waarmee de Senaat hem vooral een symbolische tik op de vingers heeft gegeven.

Alleen wanneer het voorstel tweederde van de stemmen had gekregen, had Trump zijn veto niet kunnen gebruiken. Zo’n meerderheid is nog ver weg, ook in het Huis.

Brits hof: regering overtreedt wet

Van groter praktisch gevolg is voorlopig de uitspraak, eerder donderdag, van een gerechtshof in Londen. Dat oordeelde dat de Britse regering de wet overtrad door wapens aan Saoedi-Arabië te verkopen die mogelijk zijn ingezet bij het conflict in Jemen, met burgerdoden tot gevolg.

De Saoediërs vallen regelmatig civiele doelen aan en snijden met bombardementen en blokkades opzettelijk de voedsel- en watervoorziening in rebellengebied af. Dit brengt het leven van miljoenen Jemenieten in gevaar. „Dit oordeel is zeldzaam goed nieuws voor de bevolking van Jemen”, reageerde Amnesty International na de Londense uitspraak.

De Britse regering kondigde meteen beroep aan tegen het exportverbod, maar als gevolg van de uitspraak kunnen in de tussentijd geen nieuwe uitvoervergunningen voor wapens aan Saoedi-Arabië worden afgegeven. Samen met Frankrijk en de VS verkopen de Britten jaarlijks voor miljarden aan wapentuig aan Riad.

Actiegroep spande zaak aan

De Britse zaak was aangespannen door de actiegroep Campaign Against Arms Trade (CAAT). Zij voerde aan dat bij de verkoop een duidelijk risico bestond dat door het gebruik van de wapens het internationale recht geschonden zou worden.

In 2017 stelde een hoge rechter in Londen CAAT nog in het ongelijk, waarna de actiegroep in beroep ging. Het gerechtshof oordeelde donderdag dat „het proces van besluitvorming door de regering in een belangrijk opzicht onrechtmatig was”, omdat „niet afdoende” naar schending van het internationaal recht is gekeken.