Opinie

De verkrachter is een gewone vent, en hij is overal

Seksueel geweld De verkrachter is een gewone man. En hij is overal, schrijft .

De uitspraak van een advocaat in een rechtszaak wegens verkrachting (het Ierse meisje zou hebben ingestemd door een string te dragen) leidde afgelopen november tot krachtige protesten in Ierland.
De uitspraak van een advocaat in een rechtszaak wegens verkrachting (het Ierse meisje zou hebben ingestemd door een string te dragen) leidde afgelopen november tot krachtige protesten in Ierland. Foto Irish Independent/Damien Eagers

Op mijn zeventiende ben ik verkracht. Het was in de zomer, ik was met mijn vader en oma bij familie in Bombay, India. Op een avond was ik op stap met een vriend toen we door vier gewapende mannen werden belaagd. Ze dwongen ons een berg op te gaan, verkrachtten mij, verwondden ons beiden en dreigden mijn vriend te castreren. Ze waren van plan ons te vermoorden, maar bedachten zich toen we hen van alles beloofden. Uren later lieten ze ons gaan.

De mannen die mij hebben verkracht, waren kwaad op me. Sterker, ze waren woedend op mij. Omdat ik met een jongen op stap was. Dat mocht niet, zeiden ze. En ze zouden het me inpeperen ook: dit gebeurt er met slechte meisjes.

Enkele jaren later, rond 1983, toen ik aan de Brandeis University, Massachusetts studeerde, raakte ik overtuigd van de conventionele feministische wijsheid dat mannen vrouwen tot een object maken met het doel hen te verkrachten. Immers, als je een vrouw niet als een mens ziet, kun je haar gebruiken.

Maar daar, op die berg, was ik geen moment een ding. In tegendeel; op zijn slechtst was ik een hoer die op haar nummer moest worden gezet, op zijn best een dom wicht dat een lesje moest worden geleerd. Maar ik was absoluut een persoon.

Ik ben blijven praten, ik leek wel een geflipte parkiet. Ik hoopte hen zo te bewegen om met de hand over het hart te strijken. Ik ratelde over mezelf en mijn leven in de hoop dat ze mij zouden zien als iemand die hun barmhartigheid waard was. Vergeefse moeite: ik was een slecht, dom meisje dat moest leren zich te gedragen.

Een ding had echter wél effect: toen ik over hen begon. „We zijn toch allemaal broeders en zusters”, zei ik. „Jullie zijn mijn broeders.” Dat maakte ze witheet. Ze wilden niet aan hun menselijkheid herinnerd worden.

Object of persoon? Misschien moet een dader, denk ik nu, om zijn slachtoffer te verkrachten niet haar menselijkheid ontkennen, maar zijn menselijkheid. Of althans, zijn eigen positieve menselijkheid; wreedheid en sadisme zijn immers ook menselijke eigenschappen.

Wat is verkrachting? Wie verkrachten? En waarom? Willen we een eind aan verkrachting maken, dan moeten we helaas ook proberen de verkrachters te begrijpen. We kunnen het niet over verkrachting hebben zonder het over de vraag te hebben waarom mannen verkrachten.

Lees ook: Asifa (8) werd verkracht en vermoord omdat de nomaden een lesje moest worden geleerd

Mijn verhaal is maar één verhaal. Toch lijkt het me niet ondenkbaar dat andere verkrachters eenzelfde verwrongen kijk op zichzelf en hun slachtoffers hebben.

De jonge Britse Audrey werd in Italië slachtoffer van een groepsverkrachting. Zij vertelde me dat een van de daders bij zijn verhoor had gezegd dat hij geen vrouwen hoefde te verkrachten om ze in bed te krijgen; hij was zo aantrekkelijk dat vrouwen zich uit zichzelf aanboden. In zijn optiek had hij Audrey niet eens verkracht. Ze had niet tegengestribbeld, dus wat was het probleem?

Wat is verkrachting? Als we het niet eens kunnen worden over wat verkrachting is, hebben we nog een lange weg te gaan.

De rechters in Audrey’s zaak leken het wel te weten: zij kozen de kant van de daders. Audrey zei tegen me: „Zowel het openbaar ministerie als de rechter deelden tot op zekere hoogte de visie dat verkrachting is voorbehouden aan uit de bosjes tevoorschijn springende psychopaten en aan losers die niet op een normale manier aan hun gerief kunnen komen. Knappe, goed geklede jongemannen hebben dat niet nodig. Nu zou ik tegen die rechter zeggen dat verkrachting au fond niets te maken heeft met seksuele aantrekkingskracht of vrijen. Vooral bij groepsverkrachting is er sprake van een andere dynamiek; daarbij gaat het erom een vrouw te vernederen, om haar als minderwaardig te behandelen.”

Een leven van misbruik en ellende

Dat brengt ons bij de tweede vraag: wie verkracht er? Sommige verkrachters hebben een leven van misbruik en ellende achter de rug. Een therapeut vertelde me dat hij de behandeling op zich had genomen van een veertienjarige jongen die zich aan een twaalfjarig, autistisch meisje had vergrepen. Zijn collega’s vonden de jongen een monster, niemand wilde hem behandelen. De therapeut vroeg zich juist af hoe hij deze verknipte puber zou aanpakken, „en toen stapte een aandoenlijk joch mijn kamer binnen. Hij was zijn hele leven zelf op gruwelijke wijze misbruikt, hij deed gewoon wat hij van huis uit gewend was.”

Dat is geen excuus maar wel een realiteit.

Lees ook deze reportage: In het Indiase Jaipur zetten ze nu vrouwelijke agenten in in de strijd tegen verkrachting

Andere verkrachters leiden een keurig leven. Weer anderen verkrachten omdat ze hun macht willen misbruiken, denk aan de bobo’s in Washington en Hollywood die op alle mogelijke (en onmogelijke) momenten hun lul laten zien.

Hoewel ik niet denk dat iedere man tot verkrachting in staat is, lijkt verkrachting wel een pasklare hobby voor ieder type man. Goeroes in Goa. Vaders in Denemarken. Leerkrachten in Tanzania. Vriendjes in Engeland. Skileraren in Zwitserland. Priesters in Praag.

De verkrachter is een gewone vent, en hij is overal. Dat is de waarheid, een ongemakkelijke waarheid weliswaar, waar we nog altijd niet aan willen. Kijk maar eens naar Brock Turner. Brock was een student aan de Amerikaanse universiteit Stanford. Hij verkrachtte een vrouw die veel had gedronken en liet haar vervolgens bewusteloos achter. Toen belandde de zaak voor de rechtbank, en schreef zijn vader een brief aan de rechter. Het is een onthutsend epistel, dat de verkrachtingscultuur ten voeten uit illustreert: „Hij eet nauwelijks, net genoeg om in leven te blijven. Het vonnis heeft hem en ons gezin op zoveel manieren verpletterd en gebroken. Zijn leven zal nooit meer het leven zijn waarvan hij droomde en waarvoor hij zo hard heeft gewerkt. Dat is een hoge prijs voor een kwartiertje op ruim eenentwintig jaar.”

Ligt het aan het patriarchaat of drankmisbruik?

Zo komen we bij de derde vraag: waarom verkrachten mannen? Net als op de vraag ‘wie verkrachten er’ zijn er op die vraag ook diverse antwoorden mogelijk.

Het ligt aan het patriarchaat, zegt de Amerikaanse schrijfster, professor en activist bell hooks.

Het ligt aan vrouwen die mannen uitdagen, zegt de Iraanse zedenpolitie.

Het ligt aan het drankmisbruik, zeggen de opstellers van de Campus Sexual Assault Study, die in opdracht van het Amerikaanse National Institute of Justice seksueel geweld onder studenten onderzochten.

Inzake dat laatste, drankmisbruik, wil ik uit de brief citeren die het slachtoffer van Brock Turner aan de rechter schreef. „Sterke drank is geen excuus. (…) Het was niet sterke drank die mij mijn kleren uittrok, mij vingerde, mij vrijwel naakt met mijn hoofd over de grond sleurde. Te veel drinken was stom van me, dat geef ik meteen toe, maar strafbaar is het niet. Iedereen in deze zaal heeft wel eens te veel gedronken en daar achteraf spijt van gehad, of kent iemand die wel eens te veel heeft gedronken en daar achteraf spijt van had. Spijt hebben van te veel drinken is heel iets anders dan spijt hebben iemand verkracht te hebben. We waren allebei dronken; het verschil is alleen dat ik jouw broek en slip niet heb uitgetrokken, je op ongepaste wijze heb betast en je weerloos heb achtergelaten.”

Lees ook: Verkrachting is het ergste niet

Er is geen redelijke reden om iemand te verkrachten. Te rechtvaardigen doodslag bestaat (bijvoorbeeld als je iemand doodt om verkrachting te voorkomen), maar te rechtvaardigen verkrachting? Nee. De verkrachter doet het om iemand expliciet te beschadigen, omdat hij seks wil en niet snapt of er niet om maalt dat de ander dat niet wil.

Alan Fiske en Tage Rai, schrijvers van Virtuous Violence: Hurting and Killing to Create, Sustain, End, and Honor Social Relationships, deden onderzoek naar de ethische motivatie achter geweld. Verkrachting heeft vaak een (verwrongen) waarde-component, zeggen ze. De verkrachter vindt de eigen behoeften belangrijker dan die van zijn slachtoffer. Wil zijn slachtoffer een lesje leren. Wil zich machtig voelen. Vindt dat hij het recht heeft om iemand te vernederen. Al deze waarden en emoties zijn alleen van toepassing op andere mensen. We voelen doorgaans geen behoefte om dingen te vernederen.

Lees ook: geweld tegen vrouwen is een mannenzaak

Waarom verkrachten mensen andere mensen? Zelf zou ik liever vérder kijken dan deze ongeëvolueerde staat van menselijke interactie. Verkrachters moeten niet verkrachten. Klaar uit. Of het nu in hun hersens verankerd zit of dat hun papa niet met hen wilde spelen of dat ze gewoon eikels zijn of seksueel gefrustreerd of dat ze het doen omdat het kan of omdat ze het niet kunnen laten of dat ze normaal zijn of abnormaal: Nou en? Ze moeten gewoon kappen met wat mijn preutse oppas eens „derderangs gedrag” noemde.

Maar zo eenvoudig ligt het niet. We ontkomen helaas niet aan de waarom-vraag.

Een overweldigend mannelijk probleem

Want een ding is zeker; het ligt niet aan de slachtoffers. Verkrachting draait niet om de vraag hoe sterk of zwak vrouwen zijn. Het gaat er niet om of ze zwart of wit zijn. Het maakt niet uit tot welke god ze bidden. Al die zaken doen ertoe, maar er is één ding dat er veel meer toe doet. Het probleem met verkrachting, eenmaal ontdaan van al zijn parameters van klasse, kaste en omstandigheden, is dat het een overweldigend mannelijk probleem is.

Verkrachting is een keuze. Van de verkrachter, welteverstaan. De meeste verkrachters zijn mannen die ervoor kiezen om te verkrachten. Dat telt meer dan het feit dat hun slachtoffers sterk of zwak zijn, arm of rijk. Al deze factoren doen er ook toe, maar die ene keus vormt de kern, het hart van het probleem.

Dus ja, we kunnen het niet over verkrachting hebben zonder het te hebben over de vraag waarom mannen verkrachten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.