Trump noemt geplande vergeldingsactie ‘niet proportioneel’

Iran-VS Na het neerhalen van een Amerikaanse drone hadden de VS terug willen slaan, maar op het laatste moment gelastte president Trump de actie af. Hij beschrijft die beslissing op Twitter.

De vermeende wrakstukken van de neergeschoten Amerikaanse drone.
De vermeende wrakstukken van de neergeschoten Amerikaanse drone. Foto Tasnim News Agency

De Amerikaanse president Trump heeft donderdag te elfder ure een bevel tot militaire actie tegen Iran ingetrokken waarmee de VS het neerhalen van een drone, eerder op de dag, hadden willen vergelden. Trump twittert vrijdag zelf over de afgeblazen operatie, nadat Amerikaanse kranten daar donderdag over schreven op basis van anonieme bronnen in het Witte Huis. Het nieuws daarover komt op een moment van toenemende spanningen tussen beide landen.

Trump schrijft dat er voor de militaire actie drie verschillende doelwitten waren. De president besloot de operatie af te gelasten toen hij van een generaal hoorde dat bij de vergeldingsactie „150 doden” zouden vallen. Dat was volgens Trump „niet proportioneel”. Hij nam het besluit naar eigen zeggen tien minuten voor het begin van aanval.

Donderdagochtend schoot de Revolutionaire Garde een onbemand Amerikaans toestel uit de lucht boven de Straat van Hormuz. Volgens de Iraanse staatstelevisie vloog de „spionagedrone” op dat moment in Iraans luchtruim. De Iraanse buitenlandminister Javad Zarif meldde op Twitter dat brokstukken van de drone „in ONZE territoriale wateren zijn teruggevonden”.

De VS erkenden dat een marinedrone van het type RQ-4 (‘Global Hawk’, kostprijs: 130 miljoen dollar) was neergehaald, maar stelden dat deze in internationaal luchtruim vloog. De Amerikaanse marine sprak van „een niet-uitgelokte aanval”.

Trump liet donderdag aanvankelijk in het midden of en hoe de VS zouden reageren: „Laten we zien wat er gebeurt.” Hij stelde dat Iran „een heel grote vergissing” had begaan, maar noemde het ook „moeilijk te geloven” dat het hoogste Iraanse leiderschap de drone „opzettelijk” zou laten neerhalen. Ook benadrukte hij dat „er niemand aan boord was” van het standaard onbemande toestel. Trump: „Ik zeg niet dat het land een vergissing heeft begaan. Ik zeg dat iemand onder bevel van dat land een vergissing beging.”

Lees ook: Waarom escaleert het conflict tussen Iran en de VS steeds weer?

Later op de middag riep Trump hoge Congresleden van beide partijen naar het Witte Huis voor wat kranten omschrijven als „heftige discussies”. De Republikeinse leider in de Senaat, Mitch McConnell, zei na afloop dat „de regering bezig is met wat ik een passende reactie zou noemen”.

Chuck Schumer, de top-Democraat in de Senaat, waarschuwde dat „de president misschien niet de bedoeling heeft een oorlog te beginnen, maar wij zijn bezorgd dat hij en de regering een oorlog in stuntelen”. De Democraten herhaalden dat Trump geen oorlog kan beginnen zonder instemming van het Congres.

‘Leger blijft paraat’

The New York Times schreef eerder al op basis van anonieme bronnen dat oorlogsschepen onderweg waren en dat vliegtuigen donderdagavond in staat van paraatheid waren gebracht, toen Trump rond half acht ‘s avonds (Amerikaanse tijd) de actie toch afgelastte. De Luchtvaartautoriteit FAA had toen al een noodbevel uit laten gaan om vliegverkeer boven de Golf om te leiden. KLM, Malaysia Airlines, Quantas en Lufthansa bevestigen dat ook zij dit deel van het luchtruim uit voorzorg mijden.

Dat de aanval ditmaal is afgeblazen, betekent niet dat de kou uit de lucht is. Iran mag „NOOIT nucleaire wapens krijgen, niet tegen de VS en niet tegen de rest van de wereld”, zo laat Trump namelijk verder weten. Hij heeft „geen haast”, het Amerikaanse leger blijft in staat van paraatheid, „ready to go”.

Verdeelde regering

Dat Trump het bevel introk, kan duiden op verdeeldheid in zijn kabinet. Vooral nationaal veiligheidsadviseur John Bolton en buitenlandminister Mike Pompeo propageren een harde lijn tegen Iran. Maar Trump, die in 2016 de verkiezingen won met de belofte geen militaire avonturen te beginnen, staat een voorzichtiger lijn voor. Sinds zijn aantreden liet hij alleen twee keer beperkte bombardementen uitvoeren op Syrië.

Ook de defensietop ziet weinig in grootschalige militaire actie tegen Iran. Op het Pentagon zit sinds het vertrek, eind 2018, van Jim Mattis echter geen volwaardige minister meer. Ook heeft Trump geen vaste ambassadeur bij de VN. In dit vacuüm zouden de haviken in de regering-Trump de overhand kunnen krijgen.

Lees ook de column van redacteur geopolitiek Michel Kerres: VS-Iran: waar is geruststelling als je haar nodig hebt

Mei vorig jaar besloot Trump al om de VS eenzijdig terug te trekken uit het nucleaire verdrag dat de internationale gemeenschap in 2015 sloot met Teheran. Hieronder had Iran de verrijking van uranium gestaakt, in ruil voor opheffing van de westerse sancties tegen het land. Vorige maand, rond de eerste verjaardag van de Amerikaanse terugtrekking uit het kernverdrag, meldde Iran zich ook niet langer gebonden te voelen aan naleving.

De VS voerden stapsgewijs weer sancties in tegen Iran, die vooral de cruciale oliesector hard raken. Iraanse functionarissen dreigden dat ze in reactie de zeevaart op de Straat van Hormuz kunnen blokkeren om zo de internationale energiemarkten te ontregelen. In mei vonden explosies plaats op vier schepen en deze maand werden weer twee tankers aangevallen, vermoedelijk met kleefmijnen. De VS wezen naar Iran, maar dat ontkent betrokkenheid.

Column Toestanden pagina 13