Dit is de man die is aangeklaagd voor het neerhalen van de MH17

Igor Girkin Igor Girkin, beter bekend als ‘Strelkov’, werd deze week aangeklaagd vanwege MH17. In Rusland voert hij campagne tegen Poetin.

Igor Girkin in 2014, kort na de MH17-ramp, als minister van de Defensie van de ‘Volksrepubliek Donetsk’. Onder het app-verkeer met Girkin, waarin hij NRC laat weten geen commentaar te willen geven.
Igor Girkin in 2014, kort na de MH17-ramp, als minister van de Defensie van de ‘Volksrepubliek Donetsk’. Onder het app-verkeer met Girkin, waarin hij NRC laat weten geen commentaar te willen geven. Foto Bulent Kilic/AFP

De man die wordt beschuldigd van de moord op de 298 inzittenden van vlucht MH17 van Malaysia Airlines zou hier hebben gewoond.

De Sjenkoerskilaan ligt in een buitenwijk in het noorden van Moskou: hoge betonnen Sovjetflats, maar ook veel groen. Bij flat 8b hebben de bewoners de perken ingezaaid met wilde bloemen.

Dmitri Zinovjev hoef je niet uit te leggen wie Igor Girkin is. „Maar ik heb hem hier nog nooit gezien”, zegt hij er snel bij. „En ik woon hier al meer dan twintig jaar.”

Het adres is afkomstig van de Oekraïense geheime dienst SBOe. In april 2014 dook een zekere ‘Igor Strelkov’ op aan het hoofd van een bende gemaskerde en gewapende mannen in Oost-Oekraïne. Deze Strelkov heette in werkelijkheid Igor Girkin, zo maakte de SBOe bekend, en stond ingeschreven op nummer 136 aan de Sjenkoerskilaan 8b in Moskou.

Dat kan kloppen: op zijn profiel op VKontakte (het Russische Facebook) meldt Girkin dat hij in 1987 zijn diploma haalde op school 249. Die school heeft nu nummer 953 en ligt aan de overkant van de straat. Igor Girkin schreef ook over een éénkamerappartment, dat hij erfde van zijn oma. Afgelopen mei nog stemde de rechtbank in Moskou in met het uitschrijven van Girkins ex-vrouw Vera uit een éénkamerwoning, zo blijkt uit het vonnis, dat online te vinden is. In de uitspraak is het adres weggelakt, maar wordt wel gesproken over de wijk Bibirevo. Daar zijn we nu.

In 2014 groeide Igor Vsevolodovitjs Girkin (48) uit tot een nationale beroemdheid in Rusland en hét gezicht van de pro-Russische opstand in Oost-Oekraïne.

Als ‘Commandant Igor Strelkov’ verdedigde hij de stad Slovjansk tegen het Oekraïense leger. Toen de situatie onhoudbaar werd, vochten hij en zijn mannen zich uit de omcirkeling. Girkin week uit naar Donetsk, waar hij zich uitriep tot minister van Defensie van de ‘Volksrepubliek’.

Lees ook: Staat roekeloos handelen van seperatisten gelijk aan moord?

Internationaal opsporingsbevel

Het was Girkin die leiding gaf aan de gewapende separatisten, toen op 17 juli een Russisch Boek-luchtafweersysteem MH17 met een raket uit de lucht schoot. Nu is hij aangeklaagd voor artikel 168 (het doen verongelukken van een vliegtuig) en artikel 289 (moord) van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht. Het Joint Investigation Team (JIT) heeft een internationaal opsporingsbevel tegen hem uitgevaardigd. Op 9 maart van het volgende jaar begint de rechtszaak in de speciaal beveiligde zittingszaal op Schiphol.

Girkins verleden is grotendeels in nevelen gehuld. Volgens zijn ‘officiële’ biografie trok de jonge Girkin na zijn afstuderen (geschiedenis-archiefwetenschap) als vrijwilliger naar de burgeroorlogen in Transnistrië en Bosnië. Na zijn dienstplicht werd hij beroepsmilitair, diende in Tsjetsjenië en stapte hij over naar de inlichtingendienst FSB. In 2013 zwaaide hij af met de rang van kolonel. Nog steeds gebruikt iedereen zijn FSB-schuilnaam: ‘Igor Ivanovitsj Strelkov’.

Al sinds de zomer van 2014 is Girkin terug in Moskou. Enkele weken na de ramp met MH17 gaf hij zijn post als minister van Defensie op en keerde hij terug naar Rusland. De separatisten in Donetsk stonden aan de rand van de nederlaag: pas nadat Russische troepen (vermomd als ‘opstandelingen’) de grens waren overgekomen, kon het Oekraïense leger worden teruggeslagen.

In december 2014 berichtte de Komsomolskaja Pravda dat Girkin stilletjes was hertrouwd, met een jonge vrijwilligster uit de Krim. Volgens de Russische krant was commandant Sergej Doebinski aanwezig op het trouwfeest. Doebinski werd woensdag eveneens aangeklaagd.

Girkins verleden is grotendeels in nevelen gehuld

De historische panden aan de Nikolojamskajastraat in het centrum van Moskou blinken in de zon, maar het negentiende-eeuwse pand op nummer 49-2 is hard toe aan een likje verf. Hier zit als het goed is het kantoor van Strelkovs organisatie Novorossia. De ingang van het herenhuis is verzegeld geweest, maar iemand heeft het zegel verbroken. Het telefoonnumer op de deur is van de bewaking. „Novorossia? Die zijn verhuisd. Nee ik weet niet waarheen.”

Sinds zijn terugkeer is ‘commandant Strelkov’ een prominente rol blijven spelen in het openbare leven, als voorman van radicale nationalisten die streven naar een ‘Groot-Rusland’ door aansluiting (of annexatie) van Wit-Rusland en Oekraïne. ‘Novorossia’, de naam van Girkins organisatie, is een oude tsaristische term voor het zuidoosten van Oekraïne. De organisatie zamelt geld in voor ‘humanitaire hulp’ voor de Donbas. Vrijwilligers staan ook paraat om in te grijpen op het moment dat Rusland in een crisis raakt, zo zegt de tweede man Aleksej Sorokovoj, als ik hem bel. „Het huidige regime staat op omvallen. We moeten klaarstaan.”

Haat jegens het Kremlin

Wie denkt dat Igor Girkin een fan is van Poetin, vergist zich. Begin dit jaar sloten de oud-commandant en andere nationalisten een coalitie met de linkse anarchist Sergej Oedaltsov, een van de voormannen van de anti-Poetin-protesten van 2011-2012. Uiterst links en rechts worden verenigd door een gezamenlijke haat jegens het corrupte regime in het Kremlin.

Deze week schaarde de nieuwe coalitie zich achter protesten in de verre regio Archangelsk, waar de lokale bevolking zich verzet tegen de komst van een vuilnisbelt. In een video riep Girkin op tot een grote demonstratie in Moskou onder het motto: ‘Weg met het vuil in dit land.’ Daarmee wordt nadrukkelijk ook de regering bedoeld.

Girkin werkt voor de kost, volgens Sorokovoj als expert beveiliging bij een bedrijf dat verbonden is aan Roskosmos, de Russische tegenhanger van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. Bovendien schreef Girkin kinderboeken: ‘Het geheim van het slot Heldiborn’ en ‘Sprookjes van het betoverde kasteel’. Zijn dochtertje Oeljana is nu drie.

Aan het einde van het gesprek bekruipt Maksim Kalasjnikov toch enige argwaan. „U vertegenwoordigt toch een vijandig land, weet u.”

Kalasjnikov (een pseudoniem, zijn echte naam is Koetsjerenko) is bestuurslid van de nationalistische splinterpartij Partij van de Zaak en runt een nieuwsprogramma op YouTube, waar Girkin vaak te gast is. Kalsjnikov beschouwt de oud-commandant als een persoonlijke vriend, maar hij noemt hem ‘Igor Strelkov’. Onder die bijnaam zal hij de geschiedenis ingaan, zegt Kalasjnikov. Iosif Dzjoegasjvili kennen we toch ook als Stalin?

Na de bekendmaking van de aanklacht hebben de mannen elkaar nog gesproken. „Voor hem is het geen grote klap, want dat het zover zou komen begreep hij al veel langer”, zegt Kalasjnikov. Oekraïne had al eerder een opsporingsbevel tegen Girkin uitgevaardigd. Een rechtbank in het Amerikaanse Illinois veroordeelde Girkin tot het betalen van meer dan vierhonderd miljoen dollar schadevergoeding aan 25 nabestaanden. „Strelkov”, zo zegt Kalasjnikov, „is een man van grote wilskracht. Hij oogt somber, maar dat wil niet zeggen dat hij depressief is.”

Het app-verkeer met Girkin, waarin hij NRC laat weten geen commentaar te willen geven.

Foto Bulent Kilic/AFP

Na de aanklacht liet Strelkov weten dat hij niets te maken heeft gehad met het neerhalen van MH17. Eerder liet hij weten dat de separatisten niet beschikten over wapens als de Boek. Hij weigert ieder verder commentaar. Als zijn rechterhand Sorokovoj meldt dat deze krant hem wil spreken stuurt hij een kort appje terug: „Ik ga nu met niemand praten.”

De kans dat hij zal verschijnen in de rechtbank in Schiphol is nihil: Rusland levert geen Russische staatsburgers uit. Girkin, zo zegt rechterhand Sorokovoj, beweegt zich vrij op straat. „Natuurlijk kunnen ze hem arresteren, drugs in zijn zakken stoppen. Met deze overheid is alles mogelijk.”

Bewaking heeft Girkin niet. Sorokovoj: „Hij wordt beschermd door God.”