Soldaten zijn overal, ook in de collegezaal

Israël Studenten en docenten in Israël waarschuwen voor militarisering van de universiteit.

Studenten in militair uniform op de universiteit: in Israël is het een vrij alledaags beeld. Zoals het ook gewoon is dat er gewapende soldaten in de bus zitten, of dat iemand zijn geweer aan zijn schouder draagt terwijl hij met zijn vriendin een ijsje eet.

Op de Hebrew University in Jeruzalem beginnen komend studiejaar 120 inlichtingenofficieren in opleiding met Islam- en Midden-Oostenstudies. De Hebrew University won vorig najaar de aanbesteding voor Havatzalot (Lelies), een driejarig elite-programma voor dienstplichtige militairen die worden opgeleid tot inlichtingenofficier. Ofwel: klaslokalen vol soldaten naast gewone studenten. Zij waarschuwen met docenten voor militarisering van de universiteit. Directie en leger zeggen de kritiek niet te begrijpen.

Havatzalot is niet het enige studieprogramma waarbij soldaten op de universiteit rondlopen. Zo’n 4.000 dienstplichtigen ronden een studie af voordat het leger roept. Het merendeel volgt een technische studie, er zijn ook soldaat-studenten die geneeskunde of sociale wetenschappen studeren voor de dienstplicht.

Sinds 1979 runt de Hebrew University het Talpiot-programma, waarin streng geselecteerde officieren in spe technische vakken volgen om te kunnen doorstromen naar onderzoeks- of gevechtsposities in het leger. En duizenden individuele beroepsmilitairen studeren op kosten van het leger, naast hun baan als militair of voltijds, om erna terug te keren in het leger.

Academische vrijheid beperkt

Een groepje studenten zit op een grasveldje tussen de universiteitsgebouwen in. „Veel studenten begrijpen het probleem niet, zo gewoon zijn militairen in klas en samenleving”, zegt masterstudent Alexander Kotik (25). „Maar als 40 procent van de studenten soldaat is, schrikt dat af.” Ook docenten vrezen dat de komst van de Havatzalot-studenten de academische vrijheid beperkt.

De aanwezigheid van soldaat-studenten bij Midden-Oostenstudies is volgens de critici iets anders dan bij exacte wetenschappen. Er wordt gediscussieerd over gevoelige thema’s. „Ik denk niet alleen aan onze Palestijnse studenten”, schreef docente Liat Kozma in een – later verwijderd – Facebook-bericht. „Als je de geschiedenis van het Midden-Oosten bestudeert in een gemengd klaslokaal met soldaten en burgers, beperkt dit flink wat wel en niet gezegd kan worden.”

Een legerwoordvoerder zegt in een reactie dat het programma is goedgekeurd door de onderwijsraad en dat is bepaald dat het de academische vrijheid niet aantast. Dat kan zo zijn, de aanwezigheid van een grote groep soldaten op de campus heeft onherroepelijk invloed, zeggen studenten. „Mensen die hier komen voor een opleiding als inlichtingenofficier, zijn niet echt geïnteresseerd in de cultuur en historie van het Midden-Oosten”, zegt studente Neta, die alleen haar voornaam wil noemen. „Ze komen om hun vijand te leren kennen.”

De voorbije jaren trok de universiteit juist meer Palestijnse studenten aan; afgelopen jaar stonden ruim 600 Palestijnse studenten ingeschreven.

Ook zijn voor het Havatzalot-programma extra maatregelen nodig, zoals beveiliging van twee slaapgebouwen op de campus en screening van docenten en ander personeel. Ook houden legerofficieren de progressie van ‘hun’ studenten in de gaten.

Het militaire studieprogramma schaadt de internationale reputatie van de universiteit, vreest Kotik, die uit Rusland komt. „Straks wordt mijn diploma misschien beschouwd als een diploma van een legerinstelling.”

Ook voor Palestijnse docenten kan dit een probleem zijn. „Les geven aan een academische instelling is één ding, les geven aan Israëlische soldaten ligt anders”, zegt een Palestijnse medestudent die niet met zijn naam in de krant wil omdat hij zijn eigen carrière niet in gevaar wil brengen.

‘Studenten in uniform? Welkom!’

Veel studenten en docenten verwijzen naar een recent relletje rond een literatuurdocente die een studente aangesproken zou hebben op haar uniform in de collegezaal. Een rechtse organisatie filmde het incident, wat tot ophef leidde. Hoewel bleek dat de studente en niet de docente de discussie was begonnen, plaatste de universiteit in reactie op het incident een krantenadvertentie met ‘Studenten in uniform? Welkom!’ Zo viel de universiteit volgens critici de eigen docente af, die doodsbedreigingen ontving en haar lessen afzegde.

Het leger toont zich verbaasd. „Havatzalot is niets nieuws, het draaide al veertien jaar aan de universiteit van Haifa”, zegt een legerwoordvoerster. Rector Barak Medina reageerde furieus op de brief die Academia for Equality, een kritisch collectief van academici, de wereld instuurde. Ondanks herhaalde verzoeken staat hij NRC niet te woord. In een Israëlisch radioprogramma zei Medina eerder dat de kritiek van „een kleine minderheid” kwam en het programma juist gunstig kan zijn voor de dialoog tussen Palestijnen en soldaten, omdat de studenten elkaar in een gelijkwaardige positie ontmoeten. Om die suggestie moeten de studenten lachen. „Je kunt geen gelijke discussie hebben met een geweer tegen je hoofd”, zegt een van hen. Volgens de legerwoordvoerster is er „geen reden” voor de Havatzalot-studenten om gewapend rond te lopen, al is het niet verboden.

De vermenging van militaire en academische opleidingen is al langer aan de gang, zegt Yanni Nevo, hoogleraar filosofie en lid van de Academia for Equality. „Het is een glijdende schaal, waarbij meer concessies aan het leger worden gedaan”, aldus Nevo. „Dat zou voor alle academici reden tot zorg moeten zijn.”