Persbericht schiet vaak tekort, maar hoe erg is dat?

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: medische persberichten.

Foto iStock

Persberichten over onderzoek zijn nogal eens overdreven, of gewoon fout. En nieuwsberichten over dat onderzoek lijken dat helaas nóg vaker te zijn. Vorig jaar lieten Leidse onderzoekers al zien dat 20 procent van de persberichten en 29 procent van de nieuwsberichten over hetzelfde onderzoek overdrijvingen bevatten.

En vorige week liet een Zweedse onderzoeksgroep zien (in PLOS ONE) dat persberichten over medisch onderzoek gemiddeld maar tweederde van de informatie bevatten die nodig is om het onderzoek correct te interpreteren: 8 items van een lijstje van 12, zoals doel van het onderzoek, steekproefgrootte, variabelen, conclusies en financiering. Nieuwsberichten over dat onderzoek bevatten gemiddeld maar 6,5 van die 12 items.

De onderzoekers hadden in vier maanden alle 507 medische persberichten verzameld van 21 universiteiten uit Duitsland, Nederland, de VS, het VK en Zweden. Bij 170 persberichten werd over het onderzoek in de media gerapporteerd, in 496 nieuwsartikelen van „langer dan drie tot vijf zinnen”, aldus eerste auteur Maike Winters. „Bij meer dan de helft van de nieuwsverhalen was een groot deel (of zelfs alles) van het persbericht overgenomen.”

Maar niet alle medische berichtgeving komt de media in via persberichten. Wat de invloed van persberichten precies is, is onduidelijk.

Kleinere nieuwsstukken

NRC publiceerde tussen 18 mei en 18 juni 2019 bijvoorbeeld 15 artikelen over medische wetenschap, geschreven door vijf verschillende journalisten. Bij 6 van die artikelen was het onderwerp door een persbericht onder de aandacht van de journalist gebracht (bij de andere artikelen was het een eigen idee, had de auteur het onderwerp zelf in het wetenschappelijk tijdschrift gezien, of een tip gekregen van bijvoorbeeld een kennis of patiëntenvereniging). Bij kleinere nieuwsstukken komt het onderwerp over het algemeen vaker van persberichten dan bij lange verhalen.

Een persbericht gebruiken bij het schrijven is bij de NRC-wetenschapsredactie niet gebruikelijk. Bij slechts 1 van de 15 bekeken artikelen had de journalist dat gedaan: omdat het wetenschappelijke artikel zelf erg ingewikkeld was. Een ander zei het weleens te doen om te kijken hoe de schrijvers van het persbericht het onderwerp hebben aangevlogen. Een steekproef van 15 is natuurlijk erg klein. Meer onderzoek is nodig, zoals dat heet.