Nu wachten op die Nederlandse scheidsrechter

WK voetbal Het vrouwenvoetbal is mateloos populair in Nederland, maar een Nederlandse scheidsrechter ontbreekt dit WK. De reden is simpel: ze zijn nog niet zover.

De Noord-Koreaanse scheidsrechter Ri Hyang-ok spreekt met Caroline Weor van de Schotse ploeg.
De Noord-Koreaanse scheidsrechter Ri Hyang-ok spreekt met Caroline Weor van de Schotse ploeg. Foto Lionel Bonaventure/AFP

De scheidsrechter uit Honduras, daar had ze eens goed op gelet. Melissa Borjas heet ze, toch ook pas 32. Natuurlijk volgt Lizzy van der Helm als Oranje-supporter dit WK, maar dat ze ook naar de arbitrage kijkt, is niet meer dan logisch. Beroepsdeformatie. Melissa Borjas dus, die had volgens haar echt een goede uitstraling. Zo van: met mij valt niet te sollen. Daar kan Van der Helm, vindt ze, dan weer wat van leren. „Ik kan iemand met een grote glimlach op mijn gezicht bestraffen, maar dan komt een boodschap niet altijd even goed over.”

Van der Helm (29) krijgt uit haar omgeving deze weken vaak de vraag: hee, Lizzy, waarom sta jíj daar niet te fluiten? „Ik antwoord dan: toen Epke Zonderland begon met turnen, stond hij ook niet meteen op een WK.”

Het voetbal bij de vrouwen is in Nederland de afgelopen jaren enorm populair geworden. Van het nationale elftal kennen de Nederlanders nu de namen, ze reizen Oranje achterna naar Frankrijk, ze kwamen in 2017 massaal naar het stadion tijdens het gewonnen EK in eigen land, en ze kijken met miljoenen naar de live wedstrijden op tv. Misschien dat het daarom zo opvalt dat Nederland geen enkele (assistent-)scheidsrechter op dit WK heeft staan. Nou ja, eentje: Danny Makkelie is een van de videoscheidsrechters. Maar dat is een man.

26 vrouwelijke scheidsrechters zijn er in Frankrijk. Ze komen uit Tsjechië, Portugal, Hongarije, Noord-Korea, Ethiopië, Zambia, Mexico, Nieuw-Zeeland. Er zijn ook nog 47 vrouwelijke assistenten. Op het EK 2017 was één Nederlandse actief: Nicolet Bakker, als assistent. Voor dit WK viel ze af.

De reden voor het ontbreken van Nederlandse scheidsrechters is simpel: voor het fluiten op eindtoernooien moet je de elitestatus van de UEFA hebben. Momenteel heeft geen van de Nederlandse vrouwen die. Eind 2018 hadden zeventien vrouwen in Europa die status wel, negen van hen fluiten deze maand in Frankrijk.

UEFA-ladder

Het is niet zo dat er geen Nederlandse vrouwen zijn die op hoog niveau fluiten. Van der Helm bevindt zich momenteel op de UEFA-ladder in groep drie (het vierde internationale niveau), Vivian Peeters en Shona Shukrula zitten in groep twee. Shukrula promoveerde deze week vanuit groep drie. Hoe hoger op de ladder, hoe belangrijker de vrouwenwedstrijden die ze mogen fluiten. Dat vergoot weer de kans om zich in de kijker te spelen bij de UEFA en de FIFA en in aanmerking te komen voor de elitestatus, en op een aanwijzing voor een eindtoernooi.

De situatie in Nederland kreeg voor het WK al aandacht, toen in april bekend werd dat de Française Stéphanie Frappart – ook actief op het WK – ging fluiten in de Ligue 1, het hoogste niveau bij de mannen. In Duitsland promoveerde Bibana Steinhaus in 2017 naar de Bundesliga. Waar blijft de vrouwelijke scheidsrechters in de eredivisie, was de logische vraag.

Op dat niveau zitten de Nederlandse vrouwen nog niet, ook in de eerste divisie ontbreken ze. Wel fluiten er vrouwen in de hogere regionen van het amateurvoetbal bij de mannen: tweede en derde divisie, hoofdklasse, eerste klasse.

Vorig jaar maakte Franca Overtoom als derde vrouw haar debuut in het betaald voetbal, als assistent-scheidsrechter bij het eerstedivisieduel tussen Telstar en Jong FC Utrecht. Zij promoveerde als assistent vorige maand naar de ‘masterclass’-groep, en dat zal haar meer wedstrijden in de eerste divisie gaan opleveren.

De ontwikkeling van de arbitrage door vrouwen gaat nadrukkelijker de aandacht krijgen van de KNVB. In het plan voor het vrouwenvoetbal voor de komende jaren staan ook doelstellingen voor vrouwelijke bestuurders en vrouwelijke scheidsrechters. Allereerst: wat kan de bond doen om de huidige topscheidsrechters bij de vrouwen te steunen? Feit is dat fluiten voor veel van hen een tijdrovende hobby is naast – meestal – een fulltimebaan. Shona Shukrula is bijvoorbeeld plaatsvervangend officier van justitie, Vivian Peeters staat voor de klas, net als Lizzy van der Helm. „Ik werk vier dagen in de week en ben, inclusief trainen, minstens twintig uur kwijt aan de sport. De tijd is voor ons wel heel schaars”, zegt zij.

Het is volgens Kevin Blom, scheidsrechter en sinds vier jaar verantwoordelijk voor de vrouwenarbitrage bij de KNVB, te makkelijk om te zeggen: hier is 50.000 euro, nu hebben we een WK-scheidsrechter. „Maar je moet als bond wel iets kunnen bieden.” In vergelijking met jaren geleden hebben de vrouwelijke scheidsrechters „genoeg mogelijkheden”, maar moet zeker worden bekeken of er meer begeleiding en faciliteiten kunnen komen. Blom: „Ik zeg ook: hartstikke leuk dat we ambitie hebben, maar ze zullen ook tijd moeten hebben om te kunnen trainen, tijd om zich optimaal te kunnen voorbereiden.”

Te weinig aanwas

Minstens zo belangrijk voor de toekomst, is de aanwas van nieuwe vrouwelijke scheidsrechters. Momenteel zijn er 42 aangesloten bij de bond, tegenover zo’n vierduizend mannen. Dat aantal is al jaren ongeveer hetzelfde. De KNVB wil graag weten waar het aan ligt. „Er zijn veel vrouwen die fluiten, maar die blijven hangen bij hun club”, zegt Blom. „Je merkt dat ze de stap naar bondsniveau toch spannend vinden. Maar ik heb ook het gevoel dat verenigingen er niet genoeg aandacht aan besteden. Je moet er wel mee in aanraking komen.”

Volgens Van der Helm is het inderdaad vooral een kwestie van onwetendheid. En zichtbare voorbeelden op hoog niveau, zoals zij zelf, kunnen ook helpen.

Wat betreft het doel om weer een vrouw als (assistent-)scheidsrechter op een groot toernooi te krijgen, liefst een compleet Nederlands kwartet, is het devies makkelijk: geduld. „Ik kan ze niet sneller de ladder laten bestijgen”, zegt Blom. „Ze fluiten al wat jaren, maar ze hebben nog niet de bagage om op een eindtoernooi te komen. Je moet vlieguren maken, met meer ervaring zullen ze steeds beter gaan fluiten. Technisch gezien kunnen ze echt meekomen op zo’n eindtoernooi, maar ga met die druk daar maar eens staan.”

Als er één vrouw kans maakt om op een eindtoernooi te staan, wellicht al het EK in 2021, dan is het Shona Shukrula (27), weet ook Van der Helm. Shukrula, die de media momenteel niet te woord wil staan „vanwege de vele verzoeken”, zit in het talentenprogramma van de UEFA en fluit bovendien langer dan Van der Helm. „Alle ballen op haar wat mij betreft. Maar als je beseft dat ik in 2015 pas bij de bond begon, dan gaat het redelijk hard.”