‘Neutraliteit helpt ons niet verder in het Trump-tijdperk’

Interview Trumps uithalen naar de pers zijn geen onschuldig toneel, zegt CNN-journalist Jim Acosta, auteur van Vijand van het volk. „Zijn aanhangers nemen die serieus.”

Jim Acosta van CNN botste op 7 november 2018 met president Trump. Deze ontnam hem zijn perspas.
Jim Acosta van CNN botste op 7 november 2018 met president Trump. Deze ontnam hem zijn perspas. Foto ERIK S. LESSER/EPA

Jim Acosta, Witte Huis-verslaggever van CNN, dankt zijn bekendheid aan zijn openlijke botsingen met president Trump. Na een strubbeling op een persconferentie in november, waarbij Trump en zijn personeel Acosta het woord en de microfoon trachtten te ontnemen, werd hem de toegang tot het Witte Huis ontzegd. Na een kort geding kreeg hij zijn perspas terug.

Lees ook: het manifest van driehonderd Amerikaanse kranten: Journalisten zijn niet de vijand van het volk

Nu heeft Acosta een boek geschreven over de strijd van Trump tegen de Amerikaanse pers: Vijand van het volk: Een gevaarlijke tijd om de waarheid te vertellen. Acosta is namelijk zeker niet de enige journalist die door Trump wordt uitgescholden en tegengewerkt. Hij beschrijft in het boek hoe Trump vanaf het begin van de presidentscampagne de gevestigde pers uitscheldt en wegzet als ‘vijand van het volk’. Trump en zijn achterban zien tv-zenders als CNN en kranten als The New York Times niet als objectieve nieuwsbronnen, maar als opiniërende tegenstanders, de „oppositiepartij”. Trump zei: „Ik ben in oorlog met de media.” Vorige week zaterdag beschuldigde hij de Times nog van „hoogverraad”.

Die retoriek is niet zonder gevolgen. Acosta beschrijft hoe Trump tijdens openbare optredens de zaal ophitst tegen de aanwezige journalisten. Acosta zag zich gedwongen om persoonlijke bewaking te nemen. Acosta: „In de commentaren die ik op Instagram en Facebook krijg, wordt voorgesteld om me te castreren, onthoofden en verbranden.” Een Trump-aanhanger stuurde in oktober een pijpbom naar de CNN-redactie, evenals naar Obama, de Clintons en andere Democratische kopstukken.

In een telefonisch interview geeft hij NRC toelichting bij zijn boek.

Lees ook het opiniestuk van A.G. Sulzberger, de uitgever van The New York Times: Accusing the New York Times of ‘Treason,’ Trump Crosses a Line

Waarom dit boek?

„Ik wil de wereld waarschuwen. De leider van de grootste democratie van de wereld heeft een voorbeeldfunctie. Als hij dan tegen de pers tekeer gaat, heeft dat een negatief effect op de persvrijheid in de rest van de wereld. Dit moet stoppen.”

Doet Trump dit voor de show?

„In het begin dachten we nog dat het trollen van de pers bedoeld was om zijn fans te vermaken. Maar nu hij die act heeft meegenomen in het presidentschap, brengt hij daadwerkelijk journalisten in gevaar. Als hij CNN ‘nepnieuws’ noemt, is dat naar zijn idee een toneelstukje. Maar het probleem is: niet iedereen begrijpt dat het een toneelstukje is. Zijn aanhangers nemen het serieus.”

Wordt de persvrijheid ingeperkt?

„De bedreigingen hebben wel een matigend effect. Maar ik zie vooral dappere journalisten, die zich niet laten intimideren door de bullebak.”

Maar persbreidel?

„Nog niet, maar het gevaar is er. Tijdens mijn kort geding zei Trumps advocaat dat de president zelf mag uitkiezen wie hij wel en niet toelaat in het Witte Huis. Als een journalist onwelgevallige dingen over hem schrijft, heeft Trump het recht om hem te weigeren, vindt hij zelf. Zo rekt hij de bevoegdheden van de president op. Hij wil de tegenstemmen het zwijgen opleggen.”

CNN en de kwaliteitskranten zagen hun oplages en kijkcijfers flink stijgen sinds Trump aantrad. Dit wordt de ‘Trump Bump’ genoemd. Critici zeggen dat CNN de president aan de zege heeft geholpen door zijn bijeenkomsten extensief te verslaan. Acosta zelf is bovendien beroemd geworden door zijn botsingen met Trump. Zijn boek stond deze week in de bestsellertop-10.

CNN heeft Trump gemaakt, zeggen activisten in uw boek. Klopt dat?

„Ik denk zeker dat we te veel aandacht aan hem hebben gegeven. We gaven Trump een podium dat hij met al zijn geld nooit had kunnen kopen.”

Wat denkt u van de Trump Bump?

„Ik denk niet dat het zo zit. Ik weet bijvoorbeeld zeker dat CNN hier niet blij mee is. De redactie is juist erg bezorgd over Trump, de polarisatie en de bedreigingen, zeker sinds de pijpbom .”

Doordat Acosta en CNN zich tegen Trump uitspreken, lijkt het alsof de zender zich heeft gevoegd naar het beeld van Trump: een verlengstuk van de oppositie. Acosta lijkt meer een commentator dan een verslaggever. Hij is , zo schrijft hij, „zelf onderdeel van het verhaal geworden”.

Zit het ageren tegen Trump uw onpartijdigheid in de weg?

„We zijn en blijven een onafhankelijke nieuwsorganisatie. Een ander soort presidentschap vraagt om een andere manier van verslaggeving. Als er nazi-geweld is in Charlottesville, en de president weigert dat onomwonden te veroordelen, dan zeggen wij daar wat van. Als het gaat om goed tegen kwaad, heeft een verhaal geen twee kanten. Wanneer je als journalist op zoiets te beheerst reageert, help je juist mee om zijn uitspraken en gedrag normaal te maken. Je moet blijven herhalen dat het niet normaal is. Neutraliteit puur om de neutraliteit helpt ons niet verder in dit Trumptijdperk. Maar dat maakt ons nog niet tot de oppositie.”

Denkt u niet dat u juist onderdeel bent geworden van de Trumpshow?

„Nee. Als ik kijk naar de beledigingen en bedreigingen die ik dagelijks krijg van Trump-aanhangers, beschouwen zij mij zeker niet als onderdeel van de show. Trump wil de pers intimideren in de hoop dat ze positiever over hem schrijven. Dat is niet gelukt, omdat we ons verzetten.”