Wint rijzende ster Ekrem Imamoglu Istanbul terug van Erdogan?

Turkse politiek De oppositie won in maart de macht in Istanbul. Na druk van president Erdogan moet de burgemeestersverkiezing zondag over.

Ekrem Imamoglu is de oppositiekandidaat voor het burgemeesterschap van Istanbul. Hij is in veel opzichten de tegenpool van president Erdogan: beleefd, respectvol en optimistisch.
Ekrem Imamoglu is de oppositiekandidaat voor het burgemeesterschap van Istanbul. Hij is in veel opzichten de tegenpool van president Erdogan: beleefd, respectvol en optimistisch. Foto SEDAT SUNA/EPA

Als Ekrem Imamoglu het dak van de campagnebus op stapt, wordt hij door zijn aanhangers onthaald als een popster. ‘Ekrem! Ekrem!’, scanderen duizenden mensen die zich in een winkelstraat van de buitenwijk Sarigazi hebben verzameld om de oppositiekandidaat voor het burgemeesterschap van Istanbul te horen spreken. Uit krakende speakers schalt knetterhard het campagnelied dat voor hem is gecomponeerd. Het refrein, ‘alles komt goed’, wordt luidkeels meegezongen.

Een meisje in het publiek, dat op de schouders van haar moeder zit, kan het volume niet aan. Ze huilt en drukt wanhopig haar handen tegen haar oren. Voor haar staan twee jonge vrouwen met hippe, zilvergrijze hoofddoeken en felrode lippenstift. De één draagt een T-shirt van Imamoglu, de ander een geel stuk karton met daarop de tekst: ‘Welkom bloem van mijn hart’. Als Imamoglu de vrouwen ziet, werpt hij hen een handkus toe. Ze beginnen spontaan te blozen.

Imamoglu is de nieuwe politieke ster van Turkije sinds hij bij de lokale verkiezingen van 31 maart werd verkozen tot burgemeester van Istanbul. Zijn zege kwam als een grote verrassing. De winst van de onbekende oud-burgemeester van een afgelegen stadsdeel maakte een einde aan een kwart eeuw dominantie van de politieke islam in Istanbul. Toen hij werd beëdigd als burgemeester, kleurden de straten rood met Turkse vlaggen.

Maar Imamoglu was slechts achttien dagen in functie. Onder druk van de religieuze AK-partij van president Erdogan trok de kiesraad zijn mandaat in en schreef nieuwe verkiezingen uit. Imamoglu had met slechts 13.000 stemmen verschil gewonnen van oud-premier Binali Yildirim, de kandidaat van de AKP. Met zo’n klein verschil had niemand het recht om de zege te claimen, vond Erdogan, die sprak van „georganiseerde fraude”.

Lees ook: Turkse oppositie gaat de strijd om Istanbul opnieuw aan

Moe van alle polarisatie

Het was de eerste keer dat verkiezingen in Turkije op zo’n grote schaal over moesten. De kiesraad rechtvaardigde haar besluit met het argument dat de voorzitters van 225 van de 30.000 stembureaus geen ambtenaren waren, zoals de wet voorschrijft. Ook waren sommige uitslagenvellen niet getekend. Maar de kiesraad vond geen bewijs van georganiseerde fraude. Veel Turken vonden dit ingrijpende besluit dan ook te ver gaan.

Toch bleven de gevreesde straatprotesten uit. De inwoners van Istanbul lieten hun afkeuring blijken door uit ramen te hangen en op pannen te slaan. Het gekletter weergalmde door de straten. Terwijl een deel van de oppositie voor de confrontatie wilde gaan, koos Imamoglu voor liefde. „Ze willen dat we het conflict zoeken”, zei hij op de avond dat zijn mandaat werd ingetrokken. „Maar wij, de mensen die niet willen dat deze natie vecht, zullen erop staan dat we elkaar omhelzen.”

De basis voor deze strategie is The Radical Love Book, een politiek pamflet dat is geschreven door Ates Ilyas Bassoy, de campagneleider van de seculiere oppositiepartij CHP. Het vijftig pagina’s tellende boekje is geïllustreerd met cartoons en liefdesgedichten. Maar achter het vrolijke uiterlijk en de soms naïeve taal gaat een serieuze boodschap schuil, die ook van belang is voor westerse landen die worstelen met opkomend populisme: negeer Erdogan, maar omarm zijn kiezers.

Imamoglu negeert zijn tegenpool, president Erdogan, maar omarmt diens kiezers

Met deze strategie won de oppositie in maart bijna alle grote steden. Maar Imamoglu is er de beste verpersoonlijking van. Hij is in veel opzichten de tegenpool van Erdogan: beleefd, respectvol en optimistisch. Hij laat zich niet provoceren, maar blijft bij zijn inclusieve boodschap. Daarmee lijkt Imamoglu zondag bij de hernieuwde verkiezingen opnieuw te gaan winnen, zelfs met een grotere marge. In de peilingen loopt het verschil met Yildirim uiteen van 2 tot 9 procentpunt.

Volgens Imamoglu zijn Turken moe van alle polarisatie. Hij wil het vertrouwen terugbrengen in de samenleving. „Welke wonden er eerder ook zijn geslagen, om die te helen zullen we elk deel van de samenleving de hand reiken”, zei Imamoglu daags na de verkiezingen. Hij beloofde dat hij „burgemeester zou zijn van alle burgers, ongeacht hun achtergrond, etniciteit of religie,” en dat hij de stadsdistricten die niet op hem hadden gestemd prioriteit zou geven.

Arrogante, elitaire partij

Op deze manier probeert Imamoglu het wantrouwen weg te nemen dat veel religieuze Turken koesteren jegens de CHP. Als de oudste partij van Turkije, die is opgericht door vader des vaderlands Mustafa Kemal Atatürk, wordt de CHP vereenzelvigd met het dogmatische secularisme van voorheen, toen soldaten voorkwamen dat studenten met hoofddoek naar de universiteit gingen en islamitische partijen werden verboden.

„De CHP was een arrogante elitaire partij, die neerkeek op gewone mensen”, zegt campagnestrateeg Bassoy. Hij meent dat de partij jarenlang op verkeerde wijze oppositie voerde. „De CHP werd gekenmerkt door haat voor Erdogan en zijn aanhangers. Maar dat vergrootte juist zijn populariteit. De CHP liet zich meeslepen in Erdogans identiteitspolitiek, waardoor ze de economische problemen negeerde.”

Imamoglu presenteert zich nadrukkelijk als vroom moslim, die niet neerkijkt op de kiezers van Erdogan. Toen seculiere Turken op sociale media een neerbuigende vergelijking maakten tussen de jonge, blonde vrouw van Imamoglu, en de oude, gehoofddoekte echtgenote van Yildirim, reageerde de eerste geheel in stijl. „Als ik de foto van mevrouw Semiha zie, dan zie ik mijn moeder en mijn grote zus.”

Imamoglu (1970) komt uit een conservatief gezin uit Trabzon, aan de Zwarte Zee. Hij studeerde bedrijfskunde in Istanbul en begon daarna een eenvoudig restaurant gespecialiseerd in köfte (gehaktballen). Later ging hij aan de slag in het bouwbedrijf van zijn vader, net als zijn broers en neven. Ödence: „Dat heeft de eerste appartementen in Beylikdüzü gebouwd, dus iedereen kent hem hier.”

Imamoglu werd in 2014 verkozen tot burgemeester van Beylikdüzü. Het is een rustige en groene middenklassewijk aan de Zee van Marmara, waar mensen naartoe verhuizen om de hectiek van de stad te ontvluchten. Veel inwoners werken op het uitgestrekte industrieterrein dat naast de wijk ligt. Seculiere en religieuze Turken wonen er door elkaar.

Meer samenhang in de wijk

Als relatief jonge wijk had Beylikdüzü nauwelijks sociale samenhang. „Mensen kwamen alleen hun huis uit om naar hun werk te gaan”, zegt Birol Ödence, een grijze man, die in 1992 naar Beylikdüzü verhuisde omdat zijn bedrijf er was gevestigd. „En in het weekend gingen ze naar een winkelcentrum. Dankzij Imamoglu is er nu een echte wijkcultuur.”

Dat kreeg Imamoglu voor elkaar door veel sociale activiteiten te organiseren. „Voorheen stond het culturele centrum elke winter onder water”, zegt Ödence. „Hij heeft het theater herbouwd en een groot nieuw park aangelegd, waar tijdens de ramadan iftars worden gehouden. Daar organiseerde hij ook elk jaar een vredesdag. Hij nodige de leiders van alle politieke partijen en ngo’s uit aan een ronde tafel in het park voor een publiek debat.”

Imamoglu’s staat van dienst als effectieve bestuurder draagt bij aan zijn aantrekkingskracht. Maar het wordt nog een hele opgave om de maatschappelijke verdeeldheid te doorbreken. Dat bleek toen Imamoglu deze week op campagne was in de conservatieve wijk Ümraniye. Na zijn toespraak gingen aanhangers van de AKP en CHP met elkaar op de vuist.

Imamoglu’s optreden eerder op de dag in Sarigazi, een wijk waar veel Koerden wonen, verliep een stuk gemoedelijker. Koerden vormen zo’n 15 procent van het electoraat en hun stem kan zondag de doorslag geven. Selahattin Demirtas, de gevangen leider van de pro-Koerdische partij HDP, sprak deze week per tweet zijn steun uit voor Imamoglu. Hij noemde het een stem tegen polarisatie.

Een gepensioneerde Koerdische ambtenaar praat na Imamoglu’s optreden wat na bij een tent van de HDP. „In het verleden was ik het vaak niet eens met de CHP. Maar Imamoglu wekt vertrouwen, is niet arrogant en geeft het gevoel dat hij aan onze kant staat. Erdogan heeft zoveel angst gezaaid dat ik niet eens met mijn naam in de krant durf. Imamoglu is onze enige hoop.”