Maleisië ‘stelt teleur’ in MH17-dossier

Vliegramp Maleisië maakt deel uit van het team dat het neerhalen MH17 onderzoekt. Toch is de premier daar openlijk kritisch over. Wat speelt er?

De Maleisische premier Mahathir
De Maleisische premier Mahathir Foto AP

De Maleisische premier Mahathir Mohamad gelooft er helemaal niets van. Dat het Joint Investigation Team (JIT) woensdag behalve een Oekraïner ook drie Russen verantwoordelijk hield voor de ramp met vlucht MH17, maakt hem „zeer ongelukkig”. Volgens hem was het al direct na de ramp in 2014 de bedoeling „om Rusland te beschuldigen” en is al het gepresenteerde bewijs „van horen zeggen”, verklaarde hij donderdag tegen de pers in Kuala Lumpur.

Mahathir (93) schaarde zich met deze uitspraken vierkant achter Rusland, dat de bevindingen al meteen van de hand wees.

Daarmee gaat Mahathir voorbij aan het feit dat ook Maleisië deel uitmaakt van het JIT; onder de 298 slachtoffers van de ramp waren 44 Maleisiërs. De afgevaardigde Maleisische aanklager Mohamad Hanafiah bin Zakaria zei woensdag tijdens de persconferentie van het JIT dat de conclusies zijn gebaseerd op „uitgebreid onderzoek” en dat hij die steunt. Ook het Maleisische ministerie van Buitenlandse Zaken sprak in een verklaring waardering uit, zij het in zuinige bewoordingen.

In een reactie op Mahathir zei premier Rutte donderdag zich te kunnen voorstellen dat de nabestaanden „zeer teleurgesteld zijn en de kritiek heel veel verwarring oproept.” Hij voegde toe: „Dat voel ik ook zo.”

Het was niet de eerste keer dat Mahathir de Nederlandse regering teleurstelde in het MH17-dossier. Drie weken geleden zei hij tegen journalisten in Tokio dat het vliegtuig inderdaad was neergehaald met een „Russisch rakettype”, maar dat die ook in Oekraïne gemaakt zou kunnen zijn. „Ik denk niet dat [zo’n] gedisciplineerde partij verantwoordelijk is voor het lanceren van de raket”, zei hij over Rusland.

Minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) heeft daarna opheldering gevraagd in Kuala Lumpur. Volgens Bloks woordvoerder is daaruit gebleken „dat de officiële positie van Maleisië niet is veranderd”. Ook donderdag was er diplomatiek verkeer om de lucht te klaren: Blok belde met zijn Maleisische ambtgenoot en de ambassadeur werd op gesprek gevraagd op het ministerie in Den Haag.

In een brief die Nederland later op de dag naar de VN-Veiligheidsraad stuurde staat dat Maleisië „volledig vertrouwen” heeft in de rechtsgang rond de ramp en de onafhankelijkheid daarvan.

In beide gevallen blijft onduidelijk hoe Mahathirs uitspraken te rijmen vallen met de Nederlandse verklaringen dat alles in orde is. Doet de premier ondoordachte uitspraken en laat hij zich achteraf corrigeren? Of probeert hij zowel Rusland als Nederland en de andere JIT-landen te vriend te houden, en vindt hij het geen probleem dat dit alleen met tegenstrijdige boodschappen kan?

Aanvallen op Joden

Feit is dat Mahathir – die vorig jaar aantrad maar ook van 1981 tot 2003 al premier was en toen met harde hand regeerde – controversiële uitspraken niet schuwt. Zo haalt hij van tijd tot tijd het nieuws met aanvallen op Joden en de staat Israël.

Maar daarnaast heeft Maleisië een rationeel belang bij een goede band met Rusland. De onderlinge handelsrelatie groeit de laatste tijd sterk. En Maleisië heeft Rusland nodig op defensiegebied. Vorig jaar werd bekend dat slechts vier van de 28 Russische gevechtsvliegtuigen van de Maleisische luchtmacht gevechtsklaar zijn. Mahathir heeft Poetin – door wie hij lang geleden al is onderscheiden in de Russische Orde van Vriendschap – gevraagd om hulp met reparatie en onderhoud van de toestellen.