Opinie

Facebook, wees eerlijk over je ambities

Facebook Laat Facebook een waarachtige bedrijfsstrategie tonen – niet een die riekt naar heldendom, schrijft .

Illustratie Roland Blokhuizen

Deze week kondigde David Marcus, oud-topman van online betalingssysteem PayPal (‘geld overmaken naar iedereen met een e-mailadres’), de lancering van ‘Libra’ aan. Libra is de nieuwe cryptomunt van Facebook. „De missie van Libra is om te komen tot een eenvoudige wereldmunt en een financiële infrastructuur die miljarden mensen vooruit helpt (…) Want het wordt tijd dat het internet een protocol krijgt voor geld en het wordt tijd om iets nieuws te proberen voor de 1,7 miljard mensen die 30 jaar na de uitvinding van het internet nog altijd geen bankrekening hebben”, schreef Marcus op zijn sociale media.

Na deze zendingsijver verduidelijkte hij de meer alledaagse kant van Libra; hoe de betrokken partners het vertrouwen van de consument willen winnen en hoe ze veilige betalingen zullen waarborgen. Altruïsme met een hoofdletter A.

Het zal niet verbazen dat Marcus enkele uren na zijn aankondiging een Twitterstorm van kritiek over zich heen kreeg. En ja, na alle dataschendingen en mismanagement-schandalen bij Facebook, is het inderdaad een gewaagde stap om aan een onderneming te beginnen waarbij vertrouwen essentieel is. Facebooks motto van ‘move fast and break things’ heeft immers niet helemaal goed uitgepakt.

Lees ook: Een omstreden plan in een tijd waarin grote zorgen leven over de groeiende macht van techbedrijven

Maar stel, we parkeren onze morele verontwaardiging en beoordelen dit plan eens op zijn merites. Wat moeten wij nu echt denken van het Libra-initiatief?

Overal ter wereld zingt de tech-industrie hetzelfde liedje: ‘We maken de wereld beter’. Intussen lopen ze binnen. Kunstmatige intelligentie wordt veel en vaak voor het goede doel ingezet, aangemoedigd door regeringsfunctionarissen in ontwikkelingslanden die hun kans schoon zien om publiek-private partnerschappen aan te gaan. De klassieke win-win-oplossing (‘goed doen’ én winst maken) krijgt zo een nieuwe impuls.

‘Goed doen’ is relatief. Want als je belooft de zo gehate bankensector te ontmantelen en te ontwrichten, dan lijkt een cryptomunt een eerlijker tussenstation. En hoe staat het met de 1,7 miljard mensen zonder bankrekening die van de Libra zouden ‘profiteren’?

Arbeidsmigranten

Uit de laatste Migration and Development Brief van de Wereldbank, van 8 april dit jaar, blijkt dat de overmakingen van arbeidsmigranten naar landen met een laag of gemiddeld inkomen alle records hebben gebroken. In 2018 liepen deze jaarlijkse overmakingen op tot 471 miljard euro. Voor zulke transacties berekenen banken de hoogste vergoedingen, gemiddeld 11 procent in 2019.

Overmakingen van arbeidsmigranten zijn een van de belangrijkste externe inkomstenbronnen voor de armen in deze wereld. Het stelt hen in staat te overleven, misschien zelfs zich uit de armoede omhoog te werken. Niet verwonderlijk dus, dat deze mensen weinig vertrouwen hebben in de monopolistische bankmodellen.

De crisis in Venezuela en de daarop volgende verwoestende ontwaarding van haar munt is geen uitzondering – dergelijke zaken zijn al decennialang de norm in ontwikkelingslanden. Slechts een handvol bevoorrechten heeft de mogelijkheid zijn vermogen te spreiden en zijn spaargeld in vrij stabiele munten als de dollar of de euro te parkeren. Het is dus zeker de moeite waard om met humanere alternatieven voor die draconische bankpraktijken te komen. Dan hebben we wel een intrinsieke en urgente vraag van een kritieke massa mensen nodig.

Vervolgens kunnen motieven inderdaad parallel gaan lopen; techbedrijven kunnen de data verzamelen om in deze digitale economie concurrerend te blijven en landen met lage inkomens die al zo lang last hebben van burgers die de belasting ontduiken, kunnen de enorme informele sector formaliseren door hun burgers via digitaal bankieren te ‘volgen’. Voor mensen zonder bankrekening kan het leven echt veranderen door de goedkope tot gratis overmakingskosten die Facebook belooft.

Heeft Facebook met zijn 2,38 miljard mondiale gebruikers de beste positie om zijn cryptomunt wereldwijd ingang te doen vinden? Is het de aangewezen persoon om deze ingrijpende verandering te leiden?

Lees ook: Eigen netwerk eerst

Facebook kan voortbouwen op een bestaande basis van mobiele gebruikers – daar liggen de marktkansen voor het bedrijf. Gedigitaliseerde inwoners van ontwikkelingslanden zijn opgegroeid met Facebook. Maar om mensen-zonder-bankrekening te laten overstappen naar een toekomst-met-bankrekening, is er meer nodig dan een nieuwe munt en een nieuwe financiële infrastructuur. Dan moet je enorm veel mensen ook de cultuur en kennis van de bancaire praktijk bijbrengen. Dat leidt tot een heroverweging van ethisch bankieren, waarin de gebruiker centraal staat.

De stortvloed van mislukkingen rond microfinanciering in ontwikkelingslanden moet een reden voor ons zijn om nog eens goed na te denken. Al lijkt Facebook op het eerste gezicht geknipt, omdat het belooft voort te bouwen op de bestaande digitale praktijk en omdat Libra-betalingen in het gebruik even gemakkelijk zijn te maken als WhatsApp.

Geduchtere concurrent

Er spelen meer zaken mee. Facebook richt zich tot zakelijke vrienden als Mastercard, PayPal, Visa, Booking Holdings, eBay, Farfetch, Lyft, Spotify en Uber, om zich zo van hun dagelijkse diensten te verzekeren. Maar er is een veel geduchtere concurrent.

China is niet alleen wereldwijd een toonaangevende speler in ‘fintech’, het land is ook hard bezig een geldloze maatschappij te worden. Via Alipay en We Chat biedt China een digitaal ecosysteem van producten en diensten – veel burgers zijn er verzot op. Dit model wordt ook als financieel bestuursmodel naar ontwikkelingslanden geëxporteerd.

Lees ook: Dankzij internet zijn de armen consumenten én dataleveranciers

India is een ander voorbeeld. In 2015 lanceerde miljardair Mukesh Ambaini van het Indiaase conglomeraat Reliance de Jio phone, gericht op een grote groep gretige consumenten met een laag inkomen, met aanbiedingen van 4G-netwerken en een aantal van de goedkoopste databundels ter wereld. Jio zou nu al ‘het grootste datanetwerk ter wereld’ zijn. Tegelijkertijd pakt de Indiase overheid de cryptomunten aan, waardoor Jio de verdere legitimiteit en bandbreedte krijgt om te groeien.

Singapore dan. Dat loopt voorop als het gaat om ‘slimme steden’. Een ‘digitaal ecosysteem’ van staatswege bevordert de integratie van fintech in het dagelijks leven van de bevolking.

Kortom, gebrek aan concurrentie is er niet.

Stop met ‘goed doen’ en ‘best practices’

Misschien maakt Facebook op wereldschaal veel minder kans een cryptomunt te zullen invoeren, gezien zijn geringe politieke kapitaal in landen als India en China. We moeten ons bedenken dat Westerse tech-allianties niet alleen met traditionele bankinstellingen concurreren, maar ook met machtige fintech-initiatieven in opkomende markten, die door de staat worden ontplooid. Dat kan de kans op een succesvol Libra doen afnemen.

We moeten ook af van eufemismen als ‘goed doen’, ‘de wereld beter maken’ en ‘best practices’. Dit impliceert in feite dat westerlingen weten wat iedereen gelukkig maakt. Beter streven we naar interventies die de samenleving eerlijker, veiliger en meer empathisch maken, en waarbij het algemeen belang ook strookt met het mondiale algemeen belang.

Facebook heeft ons vertrouwen keer op keer geschonden. Maar dat geldt óók voor de bankensector. Het gebrek aan vertrouwen in Facebook kan de invoering van Libra doen mislukken, al spelen er ook andere factoren mee, zoals Facebooks overmoed.

Lees ook: Wie biedt nog tegenwicht aan Facebooks datahonger

De lancering van Libra zonder overleg met regelgevende instanties heeft al geleid tot een domino-effect onder toezichthouders over de hele wereld, ook in de Verenigde Staten. De ambities zijn dan ook een halt toegeroepen, tot nader onderzoek uitsluitsel biedt. Fintech-systemen in niet-Westerse ‘datarijke’ landen vormen een forse ‘uitdaging’ voor Facebook dat ook deze markten wil betreden. Bovendien, door een bedrijfsmodel voortdurend als altruïsme te vermommen, blijven Facebooks bedoelingen vaag. Dat helpt ook niet bij het opbouwen van het vertrouwen.

De techbedrijven in Silicon Valley moeten nu eens eerlijk zijn over hun ambities en bedoelingen als het gaat om datavergaring van consumenten met een laag inkomen. Het moet een waarachtige bedrijfsstrategie tonen – niet een die riekt naar heldendom.

Om een ethische bankencultuur te krijgen, moeten we ervoor zorgen dat instellingen, crypto of niet, niet ‘te groot zijn om te failliet te gaan’. Het idee om Facebook te moeten redden, zou voor de gemiddelde persoon wel eens teveel van het goede kunnen zijn.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.