Doen dieren ook aan soloseks?

Durf te vragen Klaarkomen zonder partner komt voor bij allerlei dieren.

Foto iStock

Iedereen die weleens een hitsige hond tegen het been van zijn baasje heeft zien oprijden, weet: ook huisdieren doen aan zelfbevrediging. Maar hoe algemeen is zulk masturbatiegedrag in de dierenwereld? En hoe doe je aan soloseks als je vleugels of flippers hebt?

Klaarkomen zonder partner komt voor bij allerlei dieren, zegt de Canadese bioloog Carin Bondar in haar YouTube-serie Wild Sex. Maar hoe en waaróm het gebeurt, kan behoorlijk verschillen, en zelfbevrediging komt er niet altijd aan te pas. Als voorbeeld noemt ze mannelijke huiskrekels, bij wie ‘autonome ejaculatie’ plaatsvindt om te zorgen dat er steeds vers sperma beschikbaar is. Een spontane zaadlozing dus, zonder partner, en zonder veel zelfinbreng. Andersom leidt masturbatiegedrag niet altijd tot een ontlading. Jonge mannelijke zeeleguanen op de Galapagoseilanden buigen hun lichaam en staart soms in een positie alsóf ze paren, als er een vruchtbaar vrouwtje in de buurt is. Daardoor maken ze wel sperma aan, maar de zaadlozing vindt pas plaats als ze het vrouwtje bestijgen. Op die manier komen ze sneller klaar, en dat is gunstig – zo hebben ze meer kans om het vrouwtje te bevruchten voordat een sterkere rivaal ze wegjaagt.

Reinigende functie

Opvallend is ook het gedrag van Afrikaanse grondeekhoorns, dat in 2010 in PLOS One werd beschreven: nadat ze gepaard hadden met een vrouwtje, bevredigden de mannetjes zichzelf met hun voorpoten én oraal. Omdat meerdere mannetjes seks hadden met dezelfde vrouw, zou dit een manier kunnen zijn om de kans op soa te verlagen, schrijven de auteurs: speeksel heeft een antibacteriële werking. Ook urineren na geslachtsgemeenschap kan een reinigende functie hebben, maar de grondeekhoorns plassen zelden en hebben daarom wellicht behoefte aan een alternatief. Een andere verklaring voor het masturbatiegedrag kan zijn dat de grondeekhoornmannetjes aan rivalen willen laten zien dat ze grote hoeveelheden sperma hebben, en dat ze daarvan makkelijk wat kunnen ‘verspillen’.

Vrouwelijke dieren masturberen ook: zo schuren dolfijnenvrouwtjes met hun vagina over de oceaanbodem. (Hun mannelijke soortgenoten gebruiken soms objecten – er is zelfs een filmpje van een dolfijn die masturbeert met een dode vis.) Ook vogels schuren hun cloaca soms over de grond of langs objecten: ruim een eeuw geleden noteerde de Brit George Murray Levick op Antarctica al dat adeliepinguïns ijs en rotsen gebruikten ter zelfbevrediging.

In de jaren dertig meende de Britse bioloog Sir Frank Fraser Darling te zien dat herten klaarkomen door met hun gewei over de grond te schuren, maar andere onderzoekers schreven later dat de ‘zaadlozingen’ die hij had gezien mogelijk urinestralen waren.

Uitlaatklep

Tot slot terug naar de huisdieren. Gedragsbioloog Claudia Vinke van de faculteit diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht ziet in de kliniek soms honden en katten die ‘hyperseksualiteit’ vertonen, en zichzelf aan de lopende band bevredigen met de poten, met de tong en met voorwerpen. „De oorsprong van het probleem ligt vaak bij stress of juist bij onderprikkeling, waardoor het dier alternatieven gaat zoeken als uitlaatklep. Het is intern belonend, dus kan een dier het vaker en intenser gaan doen.” Uiteindelijk kan het dwangmatig en problematisch worden. „Zeker als de patiënt zelfs eettijd en slaaptijd gaan inwisselen om het te doen.”

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Ook een vraag? durftevragen@nrc.nl