Waarom hebben mensen 8.000 euro over voor vijf dagen met Tony Robbins?

Positiviteitsgoeroe Emile Ratelband keek ooit van hem het kunstje af. Positiviteitsgoeroe Tony Robbins verkoopt succes: voor zo’n 8.000 euro per deelnemer.

Tony Robbins (rechts) bij de première van de Netflix-documentaire I Am Not Your Guru in 2016.
Tony Robbins (rechts) bij de première van de Netflix-documentaire I Am Not Your Guru in 2016. Foto Dave Allocca/ Starpix/REX/Shutterstock

Ondernemers zijn doorgaans nuchtere, rustige types, zo dacht Kathleen Oerlemans. „Maar bij Tony Robbins zag ik ze op de stoelen dansen. En keihard roepen: ‘I’m a warrior!’” Oerlemans, zelf ondernemerscoach, bezocht twee keer een seminar van Robbins.

Op die momenten moest ze naar eigen zeggen wel haar „Hollandse nuchterheid” loslaten. Want naast veel dansen en springen gaan de deelnemers elkaar hier ook masseren. „Dat is eerst wel awkward. Maar je moet je openstellen als je meedoet. Je kunt er niet als een gesloten mosseltje heen.”

Sinds afgelopen donderdag staat positiviteitsgoeroe Tony Robbins met zijn programma Business Mastery in Amsterdam. Voor 7.995 euro per persoon belooft Robbins deelnemers in vijf dagen te leren hoe ze de omzet van hun bedrijf binnen één jaar tot wel 120 procent kunnen laten groeien.

Al meer dan dertig jaar toert Robbins met verschillende programma’s over de wereld. Dit weekend strijkt hij neer in de AFAS Live in Amsterdam, de muziekhal waar zo’n zesduizend mensen in passen en waar afgelopen half jaar ook James Blake, rapper Ronnie Flex en het herenigde Take That optraden.

En net als echte popsterren heeft ook Robbins een grote schare fans. Zoals internetondernemer Klaas Kroezen, die al veertien keer een seminar van Tony Robbins bijwoonde, waarvan elf keer hetzelfde programma. „Hij laat je zien dat iedereen overtuigingen heeft die beperkend zijn. En dat, als je die kunt veranderen, de wereld voor je opengaat.”

Kroezen zegt zelf levensbepalende beslissingen te hebben genomen tijdens zulke seminars. Zoals die keer dat hij besloot een MBA te volgen, ondanks het financiële risico. Of dat hij – met zijn broer – besloot uit het familiebedrijf te stappen en een eigen onderneming te beginnen.

Vijftien jaar geleden was Frans Appels, nu eigenaar van online marketingbureau Netprofiler, nog een eenpitter. Na een bezoek aan een seminar van Robbins besloot hij om „door te pakken” en een écht bedrijf te bouwen. „Ik dacht: stop the bullshit, ga nou eens eindelijk doen wat je al tijden zegt.”

Hij huurde kantoorruimte en nam een medewerker aan, zodat hij zélf achter nieuwe projecten aankon. Inmiddels telt het bedrijf van Appels 95 werknemers. „Tony is ontzettend goed. Hij helpt je bepalen wat je doelen zijn, je daaraan te committeren en ze te visualiseren. Dat maakt de kans dat het gaat gebeuren veel groter.”

Imperium

In essentie verkoopt Robbins positiviteit en zelfvertrouwen. In de wereld van coaches en zelfhulpgoeroes is hij grootmeester. Sinds de jaren tachtig hebben – naar eigen zeggen – meer dan vier miljoen mensen zijn seminars bijgewoond. Een veelvoud, zo’n vijftig miljoen mensen, wist hij „te raken” met zijn boeken, video- en audioprogramma’s. Robbins omschrijft zichzelf op LinkedIn als „schrijver van bestsellers, levenscoach en zakencoach, filantroop, ondernemer”.

Tony Robbins in 1991

Foto Ann Summa/Getty Images

Robbins verkoopt van alles en nog wat om mensen over zo ongeveer iedere denkbare drempel in hun leven te helpen. Van een app met audiofragmenten om de passie terug in je relatie te krijgen (89 dollar) tot chocoladepoeders om binnen veertien dagen af te vallen (169 dollar) en de Tony Robbins’ RPM Life Planner: een organizer met leren kaft (249 dollar).

Robbins bezit naar eigen zeggen een resort in Fiji en zou belangen hebben in 33 bedrijven die samen 5 miljard dollar per jaar omzetten. Welke bedrijven dat zijn, vermeldt zijn website niet. Amerikaanse media waaronder rijkenlijst Richest.com schatten zijn vermogen op een half miljard dollar, zo’n 440 miljoen euro.

Naast de Business Mastery die dezer dagen in Amsterdam plaatsvindt, zet Robbins nóg vijf seminars in de markt, zoals het op de privésituatie van mensen gerichte Date with Destiny. Hij verkoopt ook platinum-lidmaatschappen (70.000 euro per jaar), die toegang geven tot exclusievere evenementen, en biedt privécoaching aan voor ruim een miljoen dollar per jaar. Als je Amerikaanse media moet geloven, dan coachte hij zo ongeveer alle groten op aarde: van prinses Diana en Moeder Teresa tot Bill Clinton en Oprah Winfrey.

Neurolinguïstisch programmeren

Robbins (59) heeft Kroatische roots. Hij werd in Californië geboren als Anthony Mahavoric, en nam de naam Robbins aan nadat zijn moeder was hertrouwd en zijn stiefvader hem had geadopteerd.

Na een moeilijke jeugd verliet Tony op 17-jarige leeftijd het ouderlijk huis en belandde als promotor in de wereld van zelfhulpseminars. Kort daarna ging hij in de leer bij John Thomas Grinder, een van de grondleggers van neurolinguïstisch programmeren (NLP), een coachingstechniek die is gericht op het veranderen van gedragspatronen door beïnvloeding van mentale processen. NLP wordt vaak ingezet om mensen tot actie en positief denken te bewegen. „Where focus goes, energy flows”, luidt een van Robbins’ credo’s.

Robbins is er medeverantwoordelijk voor dat NLP de wereld veroverde. Hij geldt als dé inspiratiebron voor menig NLP-coach. Neem Emile Ratelband, die in de jaren tachtig aan de overkant van de Atlantische Oceaan met Robbins’ gedachtengoed in aanraking kwam en dit daarna in Nederland in de praktijk ging brengen. „Tsjakka!” is zijn eigen term, maar mensen over hete kolen laten lopen – waar Ratelband in de jaren negentig beroemd werd – is gekopieerd van Robbins.

NLP is inmiddels ingeburgerd in Nederland. Zo worden er NLP-weekenden voor kinderen georganiseerd en kunnen accountants via de beroepsorganisatie een NLP-opleiding volgen om hun daadkracht te versterken.

Lees ook deze reportage over een klein NLP-seminar in Maarsen: Dans je geldthermostaat nu maar eens op warm

Intussen is er nog steeds weinig wetenschappelijk onderzoek dat het effect van NLP bewijst. Gebruikers van de techniek deert dat niet. „Je moet NLP zien als een hulpmiddel om anderen sterker te maken”, zegt interimmanager Jan Miltenburg, die drie keer een seminar van Robbins bezocht. Hij trekt de vergelijking met de oosterse geneeskunst waar in het Westen ook veel wetenschappelijke scepsis over is. „Je moet kijken naar het effect dat het op mensen heeft.”

Valkuil van Robbins-methode

Op basis van zijn eigen ervaringen schat Miltenburg dat de verhouding tussen tevreden en ontevreden seminarbezoekers 80:20 is. „Misschien loopt een op de vijf mensen te piepen. Dat het te koud is in de zaal, dat Robbins te weinig op het podium stond. Ja, dûûûh: dat kon je weten. Dat is van tevoren verteld. Dat soort mensen pakken gewoon niet door.”

Het is het bekende weerwoord. Als de Robbins-methode niet aanslaat, ligt dat toch vooral aan de deelnemer zelf. Wie ongelukkig is, doet niet hard genoeg zijn best om negatieve gedachten te vervangen voor positieve. Wie geen succes heeft, kan dus nog wel een tandje bijzetten. Tony Robbins wint zo eigenlijk altijd – wie niks aan zijn levenslessen heeft, past zijn technieken gewoonweg niet goed genoeg toe.

Robbins, 2,01 meter lang, heeft een soms nogal intimiderende stijl van coachen. Praten met deelnemers doet hij van heel dichtbij, soms bijna neus tegen neus, en met luide – en na decennia aan seminars inmiddels schorre – stem. Hij haalt mensen over om ter plekke telefonisch hun relatie te verbreken, is te zien in een fragment in een Netflix-documentaire over Robbins. Hij laat zijn team tijdens bijeenkomsten de meest kwetsbare bezoekers uitzoeken, zoals die met zelfmoordneigingen, om hen vervolgens voor een volle zaal keihard met hun zwakheden te confronteren. Medelijden kent Robbins niet. Moeilijke jeugd gehad omdat je vader drugs gebruikte? Wees blij. „Als hij de perfecte vader was geweest, had je niet de helft van je drive gehad.”

Excuses aan MeToo-beweging

Vorig jaar raakte Robbins in opspraak omdat hij tijdens een seminar in San Jose vrouwen uit de MeToo-beweging verweet in de slachtofferrol te kruipen. Tijdens het seminar weigerde hij excuses te maken omdat hij niet „onwaarachtig” wilde zijn. Maar nadat een filmpje hiervan was uitgelekt, verontschuldigde hij zich plotseling wél en sprak bovendien zijn „diepgaande bewondering” uit voor de beweging.

Inmiddels ligt hij al weken onder vuur na een reeks onderzoeksartikelen van website Buzzfeed over vermeend wangedrag van Robbins. Behalve op seksueel grensoverschrijdend gedrag tegenover werknemers in de jaren negentig gaan de artikelen ook in op de behandeling van zwakke cursisten die aan de schandpaal worden genageld.

In het jongste artikel over hem van Buzzfeed uiten oud-werknemers zorgen over de mentale toestand van deelnemers aan de meer persoonlijke seminars van Robbins, zoals Date with Destiny. Daar komen niet alleen ondernemers, maar ook mensen met grote financiële, relationele of mentale problemen op af.

In een uitgelekte e-mailwisseling dringt een werknemer aan op betere ondersteuning en nazorg van die deelnemers. De lange dagen duwen meer dan eens onstabiele mensen over het randje, schrijft hij. Op één dag reden liefst negentien ambulances aan voor mensen met de symptomen van een slaaptekort, en dat is „horrific at best”, aldus de voormalige werknemer. „Skipping meal breaks, extreme late nights, freezing cold rooms, is a recipe that sometimes goes wrong.

Toch levert het ‘extreme’ van Robbins ook tevreden klanten op. Zijn seminars zijn op die manier ingericht om zo veel mogelijk mensen in dezelfde roes ‘mee’ te krijgen. Dagen beginnen meestal om negen uur ’s ochtends en eindigen tegen een uur of elf ’s avonds. Er zijn geen, of maar heel weinig pauzes. Eten moet snel tussendoor. In de zalen wordt de temperatuur met opzet laag gehouden, om de aandacht van de aanwezigen er bij te houden. Overal om de deelnemers heen zijn beeldschermen, waardoor je het idee hebt dat je tot in Robbins’ haarvaten komt. Geregeld draait er herkenbare opzwepende muziek, zoals Sandstorm of van 2 Unlimited. Het publiek wordt aangemoedigd om ‘Amerikaans’ enthousiast te zijn.

„Door al het dansen, springen, highfiven en huggen krijg je een heel positief gevoel over wat je aan het doen bent”, zegt Appels. En dat is nodig, vindt ondernemer Kroezen, die net als Appels ook werknemers meeneemt naar seminars: „Vanuit een positieve stemming een keuze maken is honderd keer beter dan vanuit een angstige stemming.”