Verloren portemonnee mét geld wordt vaker teruggebracht

Sociologie Economen dachten dat gevonden portemonnees met geld minder snel worden teruggebracht dan lege. Maar dat is dus niet zo.

Van de verloren portemonnees met geld werd 51 procent teruggebracht, zonder geld was dat 40 procent.
Van de verloren portemonnees met geld werd 51 procent teruggebracht, zonder geld was dat 40 procent. Foto Alain Cohn

De meeste mensen willen geen dief zijn, ook al weet niemand dat ze geld van een ander in eigen zak steken. Dit blijkt uit een wereldwijd onderzoek waarin 17.000 doorzichtige portemonnees met en zonder geld als gevonden voorwerp werden ingeleverd bij banken, theaters, hotels of overheidsgebouwen in 355 steden in 40 landen, van China en Indonesië tot Nieuw-Zeeland en Nederland. Verloren portemonnees met geld erin worden na het afgeven consequent vaker teruggebracht naar de eigenaar dan portemonnees met alleen een sleutel en een boodschappenlijstje in de lokale taal. Het grootscheepse sociale experiment wordt deze week uitgebreid beschreven in Science.

In iedere portemonnee zaten duidelijk zichtbaar drie identieke visitekaartjes met een lokale naam en een e-mailadres (voor een gemakkelijke retour). Via dat mailadres – per portemonnee verschillend – konden de onderzoekers heel precies de reacties bekijken. Van de portemonnees zonder geld werd 40 procent teruggemeld, van die met geld 51 procent. De gemiddelde reactiesnelheid was wereldwijd 26 minuten, en bijna 90 procent van de mail kwam binnen 24 uur binnen.

Grote verschillen per land

Het was een klassieke eerlijkheidstest, omdat de portemonnee met geld gemakkelijk verdonkeremaand kon worden en het geld in eigen zak gestoken. De onderzoeksassistenten gaven de portemonnee snel af, met overal het standaardzinnetje: „Ik heb dit hier op de straat om de hoek gevonden, iemand moet het verloren zijn, ik moet snel weer verder, kunt u er zorg voor dragen?”

De standaardverwachting was dat portemonnees met geld (in ieder land de lokale koopkrachtwaarde van $13,45, in Nederland was het €10,80) juist minder zouden worden teruggemeld. De onderzoekers – onder leiding van de economen Alain Cohn (universiteit van Michigan) en Michel André Maréchal (universiteit van Zürich) – hebben die verwachting achteraf nog eens gecontroleerd met een enquête onder algemeen publiek in de VS én onder 279 topeconomen uit de hele wereld, die allemaal in ruime meerderheid dachten dat geld minder vaak zou worden teruggegeven. De werkelijkheid is dus anders.

Vindersloon, zware straffen, camera’s, een toekijkende collega: het maakte niet uit

Er waren per land wel grote verschillen in de mate waarin de portiers, beambten en ander baliepersoneel überhaupt contact zochten met de eigenaar van de portemonnee. Het meest gebeurde dat in Scandinavië, Zwitserland en Nederland, met een score van zo’n 70 procent. En het minst in China, Marokko en Peru met amper 15 procent. Maar in alle landen – op Mexico en Peru na – werden portemonnees met geld vaker teruggemeld dan zonder. En het verschil in Mexico en Peru was te klein om statistisch significant te zijn. Het was zo’n verrassende uitkomst dat de onderzoekers dachten dat ze misschien te weinig geld in de portemonnee hadden gedaan. Een kleine herhaling van het onderzoek, met zeven keer zo veel geld ($94,14) in Polen, de VS en Groot-Brittannië leverde echter juist op dat dat grotere geldbedrag nóg vaker werd teruggemeld dan het kleinere.

Lees ook: het bijzondere vertrouwensprincipe osotua bij de Keniase Masai

Waarom zijn al die mensen gemiddeld zo veel eerlijker met geld dan verwacht? Het maakte geen verschil of een collega erbij was toen de portemonnee werd overhandigd, of er camera’s hingen, of dat er strenge straffen op niet-terugbrengen stonden, of een groter vindersloon.

Het gevoel een dief te zijn

Het antwoord kwam uit een enquête die speciaal in Polen, de VS en Groot-Brittannië werd afgenomen, waarin een grote meerderheid zei voor het teruggeven van een portemonnee met geld extra moeite te zullen doen omdat ze anders het gevoel zouden krijgen een dief te zijn. Wie nalaat een portemonnee met een alleen voor de eigenaar waardevolle sleutel terug te geven is hooguit slordig.

Als antwoord op hun eerlijke mail kregen de portiers en receptionisten overigens een vriendelijke e-mail terug met de mededeling dat de vinder het geld mag houden of aan een goed doel mag schenken, omdat de eigenaar de stad al verlaten heeft. Niet overal ging het experiment zonder problemen. In India moest wegens een ernstige overstroming op het laatste moment een van de steden worden gewisseld en in Kenia werd de onderzoeksassistent gearresteerd door de politie, die zijn gedrag maar verdacht vond.