Recensie

Recensie Muziek

Theaterdrieluik over fotograaf Mapplethorpe prikkelt met ambivalentie

Holland Festival Het hybride muziektheaterstuk ‘Triptych’ is een bij vlagen prikkelende poging de controversiële nalatenschap van fotograaf Robert Mapplethorpe te duiden.

‘Triptych’ is een driedelig muziektheaterstuk dat zich baseert op de drie portfolio’s van fotograaf Robert Mapplethorpe: X (gay SM), Y (bloemen) en Z (zwarte mannen).Foto Maria Baranova
‘Triptych’ is een driedelig muziektheaterstuk dat zich baseert op de drie portfolio’s van fotograaf Robert Mapplethorpe: X (gay SM), Y (bloemen) en Z (zwarte mannen).Foto Maria Baranova
    • Joep Stapel

Robert Mapplethorpe (1946-1989) was een van de belangrijkste fotografen van de vorige eeuw. De hybride voorstelling Triptych is een poging Mapplethorpes controversiële nalatenschap te duiden, waarbij het prikkelend is dat de makers zelf duidelijk ambivalent zijn.

De muziek van componist Bryce Dessner is wisselvallig, al valt op de bevlogen uitvoering door vocale supergroep Roomful of Teeth en Asko|Schönberg niets af te dingen.

De titel (‘drieluik’) verwijst naar de drie portfolio’s van Mapplethorpe die aan de voorstelling ten grondslag liggen: X (gay SM), Y (bloemen) en Z (zwarte mannen). De ondertitel is veelzeggender: ‘eyes of one on another’, kijken en bekeken worden, en vooral de bijbehorende machtsdynamiek. De provocatie die van Mapplethorpes werk uitgaat blijkt onder invloed van de tijdgeest verschoven. De vraag of deze foto’s pornografie zijn doet nauwelijks nog ter zake; de ontvlambare vraag wie het recht heeft om wie af te beelden, zeker als ‘ras’ in het spel is, des te meer.

Patti Smith

Het libretto van Korde Arrington Tuttle incorporeert poëzie van Mapplethorpes vriendin Patti Smith en van Essex Hemphill, een zwarte homoseksuele dichter en tijdgenoot die kritisch was op Mapplethorpes ‘objectivering’ van zwarte mannen. Hemphills teksten (zoals de ondertitel) zijn het boeiendst: „Is the passion mutual / or is one wary of / the other?”, vraagt hij zich bijvoorbeeld af. „Does fear haunt the edges / of the photographs?

Componist Dessner raakte gefascineerd door Mapplethorpe op het moment dat er in zijn thuisstad Cincinnati een beruchte obsceniteitsrechtszaak (1990) tegen Mapplethorpe diende. In het middendeel van Triptych, met letterlijke citaten uit het rechtsdossier, herschept Dessner die zaak als een gospelritueel, met zanger Isaiah Robinson als voorganger. Robinsons indrukwekkende soul-acrobatiek wordt op een magische manier gekleurd door het achtkoppige Roomful of Teeth.

In Beeld: Grote overzichtstentoonstelling Robert Mapplethorpe in Rotterdam

Het ongelooflijke vocaal ensemble, dat moeiteloos schakelt tussen diepe grunts, boventoonzang en glasheldere harmonieën, tilt Dessners soms nogal tamme muziek sowieso naar een hoger plan. Ook de quasi-liturgische opening, gebaseerd op een Monteverdi-madrigaal, is prachtig. Elders detoneert Dessners nerdy post-minimal-idioom juist op een vervelende manier.

Kaneza Schaal (regie) en Charles Soto (decor en kostuums) hebben Triptych schitterend vormgegeven, als een gestileerd ritueel in chiaroscuro. Dat sluit mooi aan bij de erotisch geladen, classicistisch gecomponeerde beelden van Mapplethorpe, die in sequentie op verschillende grote transparante schermen verschijnen – alleen al als XL-diashow is Triptych de moeite waard. De commentaarrol van danser Martell Ruffin op het proscenium blijft wat gratuit. Het publiek reageerde woensdag verdeeld, al overstemde een ovatie de enkele boes.