Rekenkamer: regels tegen milieuvervuiling door mest werken averechts

De opeenstapeling van regels is eerder de oorzaak van het probleem dan de oplossing, schrijft de Algemene Rekenkamer donderdag.

Foto iStock

De maatregelen die de afgelopen jaren zijn getroffen om milieuvervuiling door mest terug te dringen, hebben vooral averechts gewerkt. De opeenstapeling van regels is eerder de oorzaak van het probleem dan de oplossing. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer donderdag na onderzoek. De Rekenkamer schrijft dat het kabinet „weinig grip heeft op de mestvervuiling, die door de veehouderij wordt veroorzaakt”.

Het is de zoveelste waarschuwing die het kabinet krijgt, na eerdere rapporten van onder meer het Openbaar Ministerie. Om de uitstoot van schadelijke stoffen in mest zoals ammoniak, stikstof en fosfaat in te perken, is de wet- en regelgeving voortdurend aangepast en uitgebreid. Dit belemmert volgens de Rekenkamer „de handhaving en goed zicht op het halen van uitstootnormen en het beschermen van de natuur”.

Lees ook: Minister Schouten: landbouw moet duurzamer, voedsel wordt duurder

Anticiperend op de afschaffing van het EU-melkquotum in 2015 werd de Meststoffenwet vanaf 2013 uitgebreid. Zo werd er onder meer een mestverkingsplicht ingesteld. De melkveehouderij kreeg de gelegenheid om te groeien, zolang de veehouders de mest op eigen land zouden uitrijden of naar de mestverwerking zouden brengen. Het was echter niet duidelijk of Europese milieunormen dat wel toelieten. De Rekenkamer, dat de uitgaven en het beleid van het Rijk controleert, schrijft dat het overheidsbeleid vanaf 2013 gebaseerd was op „een te optimistisch scenario”.

Het onderzoek van de Rekenkamer is een vervolg op onderzoeken uit 2008 en 2013 naar verduurzaming van de intensieve veehouderij. Het nieuwe onderzoek van de Rekenkamer komt vlak nadat minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, ChristenUnie) nieuwe plannen bekendmaakte voor de verduurzaming van de landbouwsector. Daarin staat onder meer dat dierlijke mest kunstmest moet gaan vervangen.

Ook debatteert de Tweede Kamer deze donderdag over de de Nederlandse stikstofaanpak, na een uitspraak van de Raad van State die oordeelde dat landbouwbedrijven alleen mogen bouwen als ze een zogeheten stikstofplan hebben.

Veestapel kleiner

De Rekenkamer is niet de eerste die de vinger op de gevoelige plek legt. Den Haag worstelt al dertig jaar met het onder controle krijgen van het mestprobleem. Hoewel de veestapel soms daalde, is die daarna altijd weer gegroeid. Eind vorig jaar nog zei het Openbaar Ministerie dat de kabinetsplannen om mestfraude aan te pakken onvoldoende zullen werken. De enige oplossing volgens het OM: de veestapel moet kleiner.

Volgens het OM zijn de plannen die minister Schouten eind september aan de Europese Commissie stuurde onvoldoende. Nederland heeft per hectare meer koeien, kippen en varkens dan elk ander Europees land. Het produceert daarmee meer mest dan het als klein land op een milieuverantwoorde manier kan verwerken. Bovendien is eind 2017 uit onderzoek van NRC gebleken dat er op grootschalige schaal en systematische wijze wordt gefraudeerd met mest.

Lees ook: Het Mestcomplot

Afgelopen week nog hield de politie vier mannen aan die verdacht worden van het faciliteren van mestfraude bij tientallen boeren. Ook bleek onlangs nog uit een rapport van het OM, politie en provincies dat mestverwerkingsfabrieken op grote schaal frauderen met mestafval en subsidies. Ze zouden onder meer xtc-resten en verfslib mengen door de mest.