Untitled (2017)

Foto Vivian Keulard

Je praat er het liefst helemaal niet over

Verslaving Fotograaf Vivian Keulards verloor haar broer aan een drugsverslaving. De vragen die ze hem had willen stellen, stelde ze aan ex-verslaafden.

Als je een broer hebt die verslaafd is, aan alcohol of aan drugs, of een zus, een moeder of een vader, een zoon of een dochter, dan zijn er allemaal vragen die je niet stelt. Je vraagt niet belangstellend: „Wat is er zo fijn aan cocaïne, kun je dat uitleggen?” Of: „Wil je me vertellen hoe een alcoholverslaving aanvoelt?”

Je praat er het liefst helemaal niet over. Zolang de verslaving een taboe is, lijkt die er niet te zijn – of bijna niet. De enkele keer dat je wel wat zegt, is het waarschijnlijk verwijtend: „Je zou eens wat moeten minderen.”

Fotograaf Vivian Keulards (48) stelde pas vragen toen haar vier jaar oudere broer al was overleden. Hans Keulards, hij werd 38 en overleed in 2005, was een succesvol ondernemer. Hij was getrouwd en had kinderen. Voor zijn drugsverslaving was hij al twee keer in behandeling geweest, maar op een internationale zakenreis gebruikte hij toch weer. Hans kreeg een hartstilstand en overleed in een hotelbed, ver van huis.

Vivian Keulards stelde haar vragen niet aan haar broer, daar was het te laat voor. Ze stelde ze aan Pascal, Nills, Gert, Els, Linda en nog elf mannen en vrouwen, allemaal ex-verslaafden. En het was net, zegt ze, alsof ze tegenover haar overleden broer zat, toen zij haar vertelden over hun moeizame, eenzame verleden, maar ook over hun dromen: een hotel beginnen, een gezin stichten, een normaal leven leiden. Hans, realiseerde ze zich, had óók dit soort dromen gehad. En híj kon ze niet meer waarmaken. „Voor het eerst na al die jaren moest ik keihard huilen.”

‘Untitled’ (2016)
Foto Vivian Keulard
Untitled 2014
Foto Vivian Keulard
Untitled (2017)
Foto Vivian Keulard

Voor Hans heet haar project, dat nu bijna af is (ze is bezig met een crowdfundingsproject). Het is een video-installatie van zestien gesprekken met ex-verslaafden, gewone mensen met ogenschijnlijk gewone levens. Ze kijken je recht aan en zeggen dingen als: „Het kan echt iedereen overkomen. Een jongen van nette ouders is het ook overkomen. De jongen van Gerrit en Corrie Zandbergen! Mij!” Of: „Het allerergste vond ik dat mijn gezin eronder leed. Dat was ook mijn motivatie om in behandeling te gaan. Niet zozeer voor mezelf, want ik wilde eigenlijk niet stoppen, ik wilde drinken.”

Er hoort ook een fotoboek bij, een bijna poëtische impressie van haar zoektocht naar antwoorden: een lege jas en een hoed die daarboven zweeft, de gesloten deur van de hotelkamer waarin haar broer overleed, waar ze naar toe is gereisd, verdwijnende sporen in het gras.

Het zijn gewone mensen

Nergens op de foto’s of in de videogesprekken zie je een spuitje of een lege fles: niet de clichébeelden en het schokkende, maar het menselijke wilde ze laten zien. Vivian Keulards: „Gewone, maar door hun verslaving eenzame mensen, die net als iedereen gezien en gehoord willen worden.” Bedoeling is er een rondreizende tentoonstelling van te maken, die zowel in de kunstsector als in zorginstellingen kan worden vertoond.

Vivian Keulards komt uit een gezin waar ze niet met andere mensen praatten over de verslaving en dood van Hans. Dat begreep ze wel, zegt ze, zelf vertelde ze anderen ook liever niks: het was allemaal al pijnlijk genoeg. Maar uiteindelijk begon het te knagen. „Ik wilde het graag begrijpen. Hoe kon het dat mijn broer verslaafd was en ik niet? Had ik het kunnen voorkomen? Of wij? En hoe heeft hij zich gevoeld?”

Untitled (2015)
Foto Vivian Keulard
Untitled (2017)
Foto Vivian Keulard

Niet alle vragen zijn beantwoord, maar zeker is wel dit: „Het stereotype beeld van een verslaafde is dat van een verloederde junk onder de brug. Maar dat beeld doet geen recht aan wie mijn broer was. Hans was lief en intelligent, had humor. Hij hield van films en Chinees eten.”

Dat was ook één van de doelen achter haar project: „De mens achter de verslaafde laten zien. En die ervaring wil ik graag delen, want ik weet nu dat het belangrijk is om erover te praten. Hoe pijnlijk het ook is, je verhaal delen werkt bevrijdend.”

Begrijpt ze haar broer nu beter? „Ja, ook al zal ik nooit in zijn hoofd kunnen kijken. Ik heb meer geleerd over angst, zelfbeeld, eenzaamheid en kwetsbaarheid, ook bij mijzelf. Ik begrijp wat er schuil kan gaan achter destructief verslavingsgedrag. Hans wilde wel, hij kon alleen geen goede manier vinden om het leven aan te gaan.”

Zie voor meer informatie viviankeulards.nl