Stikstofuitspraak brengt VVD en CDA in lastig parket, kansen voor D66 en CU

Tweede Kamerdebat De druk op Rutte III stijgt nu de Raad van State de aanpak van de stikstofuitstoot afwijst. Minder vee, minder wegen? CDA en VVD dubben.

Cora van Nieuwenhuizen, minister van Infrastructuur en Waterstaat, Kajsa Ollongren, minister van Binnenlandse Zaken, en Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, tijdens het Tweede Kamerdebat over de uitspraak van de Raad van State over het stikstofbeleid.
Cora van Nieuwenhuizen, minister van Infrastructuur en Waterstaat, Kajsa Ollongren, minister van Binnenlandse Zaken, en Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, tijdens het Tweede Kamerdebat over de uitspraak van de Raad van State over het stikstofbeleid. Foto ANP / Remko de Waal

Huisje, boompje, beestje: daar komt het keuzemenu van het kabinet op neer. Óf de bouw van woningen, fabrieken en infrastructuur moet in grote delen van het land op slot. Óf beschermde natuur moet worden opgeofferd. Óf het taboe op een drastische krimp van de Nederlandse veestapel moet nu echt van tafel.

Een andere uitweg lijkt er niet te zijn nu de Raad van State een streep heeft gezet door het Programma Aanpak Stikstof (PAS) van de overheid. Sinds de hoogste bestuursrechter drie weken geleden uitspraak deed over de schadelijke uitstoot van stikstof, is van honderden projecten de vraag of ze wel kunnen doorgaan. De opening van luchthaven Lelystad, de aanleg van woonwijken en wegen in de buurt van natuurgebieden, de komst van de Grand Prix naar Zandvoort: allemaal ongewis.

Een oplossing vinden is „geen eenvoudige klus”, zei minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, ChristenUnie) donderdagavond in de Tweede Kamer. Samen met ministers Van Nieuwenhuizen (Verkeer, VVD) en Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) moest Schouten uitleggen hoe het kabinet verder wil nu zo’n groot aantal projecten in onzekerheid verkeert.

Zeker is dat de omvang enorm is. Jarenlang gaf de overheid via het stikstofprogramma duizenden vergunningen uit aan boeren en bedrijven met plannen in de buurt van Natura 2000-gebieden, bijvoorbeeld voor extra vee, stallen of nieuwe wegen. Zij zijn door Europese natuurbeschermingsregels verplicht de schadelijke uitstoot van extra stikstof te compenseren.

Het PAS bood hen een uitweg: de uitstoters konden volstaan met een plan om de veroorzaakte natuurschade pas láter te compenseren. Daarmee is de natuur niet geholpen, oordeelt de Raad van State, mooie beloften zijn niet genoeg. Zelfs de voorgenomen aanleg van zonneparken, windturbines en verstevigde dijken moet door de uitspraak worden herzien – ook daar komt bij de bouw stikstof vrij.

Onder de praktische uitdaging hangt een veel grotere vraag, één die de coalitie splijt. Hoe moet een land vol drukke verkeersaders, met een intensieve veehouderij en woonwijken en industrie pal naast beschermde natuur, leren leven met matiging? Wie mag blijven uitstoten, wie niet?

Die vraag brengt met name VVD en CDA in een lastig parket. Een kleinere veestapel wordt door beide partijen geblokkeerd. Maar tornen aan grote infrastructuurplannen of de maximumsnelheid terugdringen is vooral voor de VVD, de grootste voorstander van vliegveld Lelystad, evenmin een optie. VVD-Kamerlid Arne Weverling nam in het debat alvast een voorschot door voor te stellen de eisen van Natura 2000 dan maar af te zwakken: een regel die er niet is, kun je ook niet overtreden.

D66 en CU: kans om taboes te slechten

Voor D66 en ChristenUnie biedt de stikstofuitspraak juist een kans om de grote taboes van de coalitie te slechten. D66 maakt zich al langer hard om wél werk te maken van een kleinere veestapel. Misschien kan de uitspraak van de Raad van State de boel in beweging krijgen, denken de democraten. Die hoop leeft ook bij de ChristenUnie.

De tweespalt binnen de coalitie sluit een voortvarende aanpak uit. Liever kiest het kabinet nu voor tijdwinst. Er komt een crisisteam, geleid door Schouten. Juristen pluizen de precieze effecten van de uitspraak na. En over Lelystad zei Van Nieuwenhuizen al dat snel „een list” nodig is.

Nee, klinkt het bij de linkse partijen, de invoering van het stikstofprogramma was zélf een list. „De zoveelste truc om maar geen echte maatregelen te nemen”, aldus Frank Futselaar (SP). Om harde maatregelen alsnog op de agenda te zetten, probeerde de oppositie donderdag alvast de eerste voorstellen uit: minder vee, de maximumsnelheid omlaag, uitstel of afstel voor Lelystad. Voor zulke wensenlijstjes vond Schouten het nog te vroeg.

Heimelijk is de minister wel tot drastische stappen bereid, zeggen betrokken Kamerleden, maar ze kent de gevoeligheden van de coalitie. Weer wordt ze daarbij overvallen door de beslissingen van haar voorgangers. Voor haar ministerie geldt 2015 inmiddels als een rampjaar. Toen werd het stikstofprogramma opgetuigd, breidde de Nederlandse pulsvissersvloot fors uit in afwachting van Europese goedkeuring – ten onrechte – en ging het fosfaatstelsel van start, dat nu met hoge kosten veel boeren opbreekt.

Bij die laatste crises kon het kabinet de moeilijkste beslissingen nog voor zich uitschuiven. Maar nu de nieuwste hindernis ver voorbij het landbouwdossier reikt, is dat geen optie meer.

200 projecten getroffen pagina E7