Brits hof: VK overtrad de wet door verkoop wapens aan Saoedi-Arabië

Volgens een Britse rechter zijn wapens die het Verenigd Koninkrijk heeft verkocht aan Saoedi-Arabië gebruikt bij het conflict in Jemen, met burgerdoden tot gevolg.

Demonstranten eisen dat de Britse regering de wapenhandel met Saoedi-Arabië stopzet.
Demonstranten eisen dat de Britse regering de wapenhandel met Saoedi-Arabië stopzet. Foto Simon Dawson/Reuters

De Britse regering heeft de wet overtreden door wapens aan Saoedi-Arabië te verkopen die mogelijk zijn ingezet bij het conflict in Jemen, met burgerdoden tot gevolg. Dit heeft een gerechtshof in Londen donderdag geoordeeld. Door de uitspraak kunnen voorlopig geen nieuwe exportvergunningen voor wapens aan Saoedi-Arabië worden afgegeven. De regering heeft verder beroep in de zaak aangekondigd.

De zaak was aangespannen door Campaign Against Arms Trade (CAAT), een actiegroep die de Britse regering ervan beschuldigt exportvergunningen af te geven terwijl er een duidelijk risico bestond dat door het gebruik van de wapens het internationale recht geschonden zou worden. In 2017 stelde een hoge rechter in Londen CAAT in het ongelijk, waarna de actiegroep in beroep ging. Het hof oordeelde donderdag dat „het proces van besluitvorming door de regering in een belangrijk opzicht onrechtmatig was”.

Volgens het hof in Londen heeft de Britse regering „geen afdoende beoordeling gemaakt van de vraag of de Saoedische coalitie in het verleden, tijdens het conflict in Jemen, het internationaal recht heeft geschonden”.

Amnesty International en Human Rights Watch, die de zaak van CAAT ondersteunen, reageerden verheugd op de uitspraak van het Britse hof. „Dit oordeel is zeldzaam goed nieuws voor de bevolking van Jemen. In de verwoestende oorlog heeft de door Saoedi-Arabië geleide coalitie de afgelopen vier jaar duizenden burgers in Jemen gedood en huizen, scholen en ziekenhuizen platgebombardeerd met willekeurige luchtaanvallen”, aldus Lucy Claridge, directeur juridische actievoering bij Amnesty International, in een verklaring.

„Dit is de eerste keer dat een Britse rechtbank de risico’s erkent van het aanleveren van militair materieel aan Saoedi-Arabië voor gebruik in Jemen. Deze uitspraak is een belangrijke stap in de richting van het voorkomen van verder bloedvergieten.”

Jemenitische burgeroorlog

Het Verenigd Koninkrijk is in het Midden-Oosten een bondgenoot van Saoedi-Arabië. Een coalitie van negen Arabische staten onder Saoedische leiding en gesteund door de Verenigde Staten, voert sinds 2015 strijd tegen de door Iran gesteunde Houthi-rebellen in Jemen. In het land woedt een burgeroorlog tussen de shi’itische Houthi’s en de sunnitische regering van het land.

Saoedi-Arabië voert regelmatig luchtaanvallen uit in Jemen en daarbij vallen vaak veel burgerslachtoffers. Vorig jaar kostte de strijd aan ongeveer 4.800 mensen het leven. Miljoenen mensen in het land lijden honger of zijn op de vlucht.

Het VK heeft sinds het begin van de burgeroorlog in Jemen voor ten minste 4,7 miljard pond (5,3 miljard euro) aan wapens aan Saoedi-Arabië verstrekt. De grootste leverancier van wapens aan Saoedi-Arabië zijn de Verenigde Staten. Daarnaast worden ook Franse en Belgische wapens ingezet bij de strijd in Jemen, zo bleek onlangs.

Veel Europese landen hebben na de moord op journalist Jamal Khashoggi hun wapenexport aan Saoedi-Arabië opnieuw onder de loep genomen. Onder meer Duitsland, Noorwegen, Finland en Denemarken hebben aangekondigd de wapenexport naar Saoedi-Arabië stop te zetten. Nederland exporteerde in het verleden geen wapens, maar wel defensiematerieel naar Saoedi-Arabië. Eind vorig jaar scherpte het kabinet de regels rond wapenexport aan.

Stemming Amerikaanse senaat

De Amerikaanse senaat stemt deze donderdag over een wetsvoorstel om een wapendeal van president Donald Trump met Saoedi-Arabië – ter waarde van 8 miljard dollar (7,1 miljard euro) – te blokkeren. De verwachting is dat het gaat lukken om de wapendeal te blokkeren, een ruimte meerderheid zou volgens The Hill van plan zijn tegen de deal te gaan stemmen. Trump zou echter zijn veto kunnen gebruiken om de deal alsnog door te laten gaan, behalve als de senaat met een tweederde meerderheid voor het wetsvoorstel stemt.

Trump heeft al eens eerder zijn veto uitgesproken over een resolutie van het Congres die een einde zou maken aan de Amerikaanse inmenging in het geweld in Jemen. De resolutie kwam met voldoende stemmen door het Congres, maar kreeg onvoldoende steun om een veto door de president onmogelijk te maken.

Als de deal waar deze donderdag over wordt gestemd wordt geblokkeerd kan dat grote gevolgen hebben voor de relatie tussen de VS en Saoedi-Arabië. De VS is de grootste exporteur van wapens ter wereld, Saoedi-Arabië ‘s werelds grootste importeur van wapens.