Begraven, cremeren of verteren door zwammen

Uitvaart Met de dood van acteur Luke Perry openbaarde zich een nieuwe begraaftrend: onderaards gaan in een paddenstoelenpak.

Oprichter Jae Rhim Lee laat zien hoe ondiep je begraven wordt als je met een paddenstoelenpak ter aarde besteld wordt.
Oprichter Jae Rhim Lee laat zien hoe ondiep je begraven wordt als je met een paddenstoelenpak ter aarde besteld wordt. Foto Mikey Siegel

Afgelopen mei maakte Sophie Perry via Instagram wereldkundig hoe haar vader, Beverly Hills-acteur Luke Perry, begraven was: in een paddenstoelenpak. „Paddenstoelen hebben een totaal nieuwe betekenis voor me”, schreef ze.

Het is een opmerkelijke nieuwe begrafenistrend, die Perry had gekozen om op zijn boerderij in Tennessee onder de grond te gaan: het pak, gemaakt van onder meer paddenstoelen, moet ervoor zorgen dat doden onder de grond geen giftige stoffen nalaten.

Het pak is sinds 2016 te koop en ontwikkeld door de Zuid-Koreaanse kunstenares Jae Rhim Lee; na een bachelor psychologie volgde ze een master ‘visual studies’ aan Massachusetts Institute of Technology. Daar legde Lee zich toe op mycoremediatie, waarbij micro-organismen (schimmels) worden gebruikt om giftige stoffen biologisch af te breken. Na haar studie richtte Lee het bedrijf Coeio (spreek uit: co-ie-go) op dat zich vanuit Californië richt op duurzame begrafenissen. Het pak werkt volgens Lee beter dan bijvoorbeeld cremeren, dat vervuilt de lucht.

Het menselijk lichaam bevat 219 schadelijke stoffen, zegt Lee. Ze baseert zich op cijfers van het Amerikaanse Centre for Disease Control. Zo komt er jaarlijks 2.300 kilo kwik in het milieu terecht door tandvullingen, aldus Lee. Bovendien wordt het menselijk overschot na overlijden vaak behandeld met chemische substanties om de ontbinding tegen te gaan. Ook dat is volgens Lee slecht voor het milieu.

Iedereen in zo’n pak de grond in dus? Nou, het klopt wel dat het menselijk lichaam schadelijke stoffen bevat, en het klopt ook dat deze in de grond of lucht terecht komen als we worden begraven of gecremeerd, maar er is geen reden tot grote zorg, zegt Annemarie van Wezel. Ze is directeur van het Institute for Biodiversity and Ecosystem Dynamics (IBED) aan de Universiteit van Amsterdam. „De schadelijke stoffen, zoals kwik en zware metalen, komen maar in heel kleine hoeveelheden in ons lijf voor.”

Wetsuit met sporen

Het paddenstoelenpak is gemaakt van biologisch afbreekbaar katoen en wordt standaard geleverd met afneembare delen voor hoofd- en handen. Het is verkrijgbaar in twee kleuren: zwart en gebroken wit. Voor ieder pak dat wordt aangeschaft, plant Coeio twee bomen. Het pak ziet er uit als een wetsuit en is bezaaid met onzichtbare paddenstoelensporen. De wél zichtbare vertakkingen op de stof zijn zwamvlokken, de paddenstoelenversie van plantenwortels. In het pak zitten ook capsules met biologische stoffen die helpen het lichaam af te breken. Tussen de capsules en het pak zit bovendien een voedzame gelei, een ‘tweede huid’. Deze oplosbare gelei versnelt volgens Lee het composteren van het lichaam. En het dient als voedsel voor de paddenstoelen. Het is als het ware een voorgerecht, om de paddenstoelen aan te sterken voor ze aan het lichaam beginnen. Tijdens de ontwikkelingsfase verzamelde Lee naar eigen zeggen alles wat haar lichaam losliet; nagels, haar en huidschilfers. Die ‘voedde’ ze vervolgens aan zwamvlokken. De zwammen haalden voedzame stoffen uit haar lichaamsresten, verteerden de overblijfselen en groeiden.

Foto Mikey Siegel

Schimmels en paddenstoelen zijn inderdaad ‘kampioen afbrekers’, zegt Jan Dijksterhuis. Hij is als microbioloog verbonden aan het Westerdijk Fungal Biodiversity Institute in Utrecht. Bodemschimmels en paddenstoelen kunnen zich volgens hem voeden met allerlei stoffen uit een menselijk lichaam. De zwammen die in het pak verwerkt zijn, de Japanse shiitake en de koningsoesterzwam – beiden eetbaar – kent Dijksterhuis echter als zwammen die hout verteren. „Bijna niets in de natuur is in staat eikenhout te verteren, maar shiitake-paddenstoelen en bepaalde andere schimmels kunnen het”, weet hij. „Schimmels kunnen zich hechten aan de wortels van bomen, zelfs een op het oog eenzame spar is onder de grond verbonden aan schimmels.” Zwammen helpen bomen fosfaat op te nemen. Maar het verteren van hout is niet hetzelfde als een menselijk lichaam. En dan is er nog een kink in de kabel, zegt Dijksterhuis. „Deze schimmels en zwammen gedijen bij vocht en zuurstof, en dat zou dus onder de grond wel een probleem kunnen worden.” Mensen zouden in een paddenstoelenpak dus niet dieper dan een meter begraven mogen worden, anders kunnen zwammen door zuurstoftekort (bijna) niet groeien.

Bovendien nuanceert Dijksterhuis de toegevoegde waarde die het pak biedt. „Iedere bodemsoort herbergt honderden schimmels en biedt dus een fantastisch arsenaal aan schimmels om organismen af te breken. Ik zie niet goed wat een paddenstoelenpak daaraan toevoegt.” Toch steunt hij het initiatief. „Het zet aan tot nadenken over ecologisch verantwoord begraven, nu ik erover nadenk zou ik liever in zo’n pak dan een kist de grond ingaan.”

De prijs van een paddenstoelenpak? 1.500 dollar. Coeio heeft ze ook voor huisdieren. De prijzen variëren van 75 dollar (voor een vis of een hamster) tot 250 dollar (voor een grote hond).