Oude wagens, bureaucratie en bloot

Defensie Militairen proberen veilig te werken, maar missen daarvoor vaak de middelen, stelt een visitatiecommissie in haar jaarrapport.

De visitatiecommissie constateerde hoe militairen munitie wel veilig opborgen, maar niet volgens de regels, omdat het depot was gesloten na bezuinigingen.
De visitatiecommissie constateerde hoe militairen munitie wel veilig opborgen, maar niet volgens de regels, omdat het depot was gesloten na bezuinigingen. Foto Lex van Lieshout/ANP

Elke keer als een militair met een vrachtwagen het kazerneterrein moet afrijden, is het afwachten of het voertuig wel rijdt. Chauffeur die ’s nachts moeten rijden, hebben nachtkijkers nodig – maar die zijn er vaak niet. En dan zijn sommige terreinwagens zo versleten dat je er eigenlijk niet in durft te rijden.

Het zijn enkele van de vele problemen met materieel, die bij de krijgsmacht de veilige manier van werken bedreigen. Dat signaleert de visitatiecommissie Defensie en Veiligheid in het dinsdag gepresenteerde jaarrapport 2019. De commissie stelt vast dat medewerkers van defensie „veilig proberen te werken”, maar dat de „middelen die zij nodig hebben om hun werk veilig te doen” er vaak niet zijn.

Lees ook: Militair die ongewenst gedrag meldt, wacht treurig lot

Na een lange reeks incidenten en onderzoeksrapporten is de veiligheid van de militairen een heet hangijzer. Medewerkers werden jaren blootgesteld aan giftige stoffen (zoals chroom-6), pesterijen en mishandelingen (zoals in kazerne Schaarsbergen) en extreme omstandigheden (zoals hitte) – waarbij in enkele gevallen gewonden en zelfs doden vielen. Het ministerie van Defensie lanceerde vorig jaar maart een actieplan om fysieke en sociale veiligheid te verbeteren.

De visitatiecommissie onder leiding van oud-Kamervoorzitter Gerdi Verbeet heeft gekeken hoeveel voortgang is geboekt. De commissieleden spraken bij locatiebezoeken met werknemers en overnachtten zelfs in een kazerne – „een gebouw dat best beter kan”, aldus Verbeet. Daarbij keken ze naar drie ‘verdedigingsbarrières’ tegen risico’s: goed en veilig materieel, goede procedures en opleidingen en veilig gedrag van de werknemers.

Met dat laatste zit het wel goed, zei Verbeet bij de presentatie: „Dat heeft ons aangenaam verrast, er is geen cultuur van onveiligheid.” Maar de inspanningen van de werknemers om veilig te werken, worden gefrustreerd door het ontbreken van goede procedures en gebrek aan veilig materieel.

Netjes opbergen

Een voorbeeld daarvan is de omgang met munitie. Na een oefening moesten militairen de munitie netjes opbergen in een munitiedepot, maar dat bleek gesloten. „Toen hebben de militairen de munitie heel goed en veilig opgeborgen, maar niet in het depot, zoals de regels voorschrijven”, vertelde Verbeet. „Zo ontstaan olifantenpaden en dat is niet wat je wil.”

Het munitiedepot was gesloten om geld te besparen, een van de vele bezuinigingen die Defensie een kwart eeuw hebben gegeseld. Geldgebrek is dan ook grotendeels de oorzaak van de deplorabele staat van het materieel en de gebouwen, waarvan er enkele onlangs om veiligheidsredenen zijn gesloten. Maar het geldgebrek is wel aan het verdwijnen, nu het kabinet miljarden extra investeert in Defensie. „Die vrachtwagen die de poort misschien niet uitkomt, wordt nu snel vervangen door nieuwe vrachtwagen”, zei Verbeet. Daarmee komt wel een ander probleem aan het licht: bureaucratie.

Lees ook: De Nederlandse krijgsmacht moet minder Brits en meer Australisch

Bij een schietoefening kregen Verbeet en de haren de bekende gele oordopjes uitgereikt, net zoals de militairen. Die dopjes beschermen de oren niet voldoende, zodat veel militairen gehoorschade hebben opgelopen; wel maken ze dat je een collega niet goed verstaat. De oplossing is simpel en voorhanden: headsets die goed beschermen en waarmee je goed kunt communiceren met anderen.

Bij wijze van proef besloot Verbeet de aankoop van die koptelefoons nader te bekijken en belandde in een doolhof. Commandanten konden de sets niet kopen, want hun budget was te klein. Het budget van ‘assortimentsmanager uitrusting’ bleek snel uitgeput, terwijl de ‘assortimentsmanager communicatiemidddelen’ wel genoeg geld had, maar het product niet in zijn assortiment. „Het bleek dat men op zich tevreden was over de eigen rolinvulling in het proces”, meldt het rapport droogjes, „toch schoot de gebruiker er niets mee op.”

Dubbelhartigheid verlamt de verbetering in de krijgsmacht wel vaker, leert het rapport. Zo zet Defensie op papier vol in op een inclusieve krijgsmacht, waar ook kwetsbare groepen beschermd worden tegen grensoverschrijdend gedrag door dominante partijen. Tegelijkertijd voert Defensie de slogan: ‘Wij gaan door waar anderen stoppen’, waarmee volgens de commissie „grensoverschrijdend gedrag in feite wordt aangemoedigd”.

Bij bezoeken sprak de commissie meer dan eens mannen die vrouwen bij de krijgsmacht maar niks vinden. In openbare ruimten hingen nogal eens „kalenders met blote dames” en posters die „vrouwen neerzetten als lustobject”. Nogal wat vrouwen én mannen storen zich eraan, maar vinden het „te ingewikkeld om dit aan te kaarten”. De commissie vindt de blootplaatjes in elk geval „niet passen bij een professionele organisatie die zegt mannen en vrouwen gelijk te behandelen”.