Ode aan Pim de la Parra: de man die seks en Suriname op de kaart zette

Pim de la Parra Vijftig jaar nadat ‘Obsessions’ is uitgekomen, brengt Eye Filmmuseum een ode aan Pim de la Parra (1940). Met deze film zou indertijd de deur naar de Nederlandse ‘seksfilm’ zijn geopend.

Gat in de muur in Pim de la Parra’s ‘Obsessions’.
Gat in de muur in Pim de la Parra’s ‘Obsessions’. Filmstill

‘Bert Haanstra en wij zijn de enige filmmakers die voor de Nederlandse overheid geen catastrofe zijn.” Aan het woord is een zelfverzekerde Pim de la Parra in 1967, die met zijn kompaan Wim Verstappen (1937-2004) te gast is bij het tv-programma Cultuur in beeld. De aanleiding voor het interview is de film Liefdesbekentenissen, waarin Ramses Shaffy een hoofdrol heeft. Haanstra is de enige die goed verdient aan zijn vak, Verstappen en De la Parra maken geen verlies, stellen ze samen vast: „Maar we rijden nog niet in een Porsche.”

Komende week brengt het Eye Filmmuseum een ode aan Pim de la Parra, beginnend met de gerestaureerde film Obsessions (1969). Het duo, dat in 1965 het productiebedrijf $corpio Films had opgericht en dat bekend stond als Pim en Wim, is tijdens het tv-interview niet alleen commercieel bewust en overtuigd van eigen kunnen, ze zijn ook tamelijk verveeld. De Nederlandse kijker beseft te weinig hoe duf de Nederlandse filmwereld is, en zij komen die wel even opschudden. Tussen neus en lippen door leggen ze uit dat hun films in het buitenland geprezen worden omdat de dialogen naturel zijn, omdat er tijdens het draaien ruimte is voor improvisatie. Dat losse is meteen al terug te zien in hun positief ontvangen debuut De minder gelukkige terugkeer van Joszef Katús naar het land van Rembrandt. Later zou dat al te losse stramien ze juist op kritiek komen te staan.

PSV

In 1967 zijn ze echter nog op weg om hun gelijk te halen. In 1969 komt de Engelstalige film Obsessions uit, twee jaar later gevolgd wordt door de kaskraker Blue Movie. Obsessions was de eerste lange speelfilm van De la Parra en volgens hem zelf ook de film waarmee de Nederlandse seksfilm begon. Martin Scorsese scheef mee aan het script. Blue Movie – met Carry Tefsen en Hugo Metsers – ging de geschiedenis in als de eerste Nederlandse film waarin een erectie in beeld kwam.

Lees ook: Vergeten filmrevolutionair

Obsessions is voor de kijker van nu nog steeds spannend en doet denken aan Hitchcock (en niet alleen omdat de muziek van diens vaste componist Bernard Herrmann is), maar het is lastiger je in te leven in de controverse die toen ontstond. Dat die opwinding er was, bevestigt een anekdote over PSV uit die tijd. Toenmalig coach Kurt Linder had bedacht dat het een leuk teamuitje zou zijn, met zijn allen naar de film, maar hij joeg zijn spelers halverwege de film verschrikt de bioscoop uit omdat ze oververhit dreigden te raken door de seksuele suspense. Dat was niet goed voor de voorbereiding.

Het Engelstalige Obsessions was een behoorlijk succes, miljonair werd het duo met Blue Movie. Ondertussen hadden ze menig conflict met de Filmkeuring, maar handig wisten ze daar elke keer een commercieel slaatje uit te slaan of kregen ze alsnog hun zin. Minder succesvol waren ze toen Coca-Cola de strijd met ze aanbond. Een geplande masturbatiescène in de film Alicia (1974) met een Coca-Cola-flesje werd met succes door de multinational tegengehouden.

Commercieel succesvol, vernieuwend in hun professionele benadering van de Nederlandse filmwereld en baanbrekend met voor die tijd gewaagde seksscènes, de kritiek is steeds minder enthousiast en de twee steken zoveel geld in nieuwe projecten dat ze hun miljonairsstatus niet lang weten te behouden. Het tweetal groeit uit elkaar en de breuk is definitief wanneer $corpio na het uitbrengen van Wan Pipel (Surinaamse spelling van One People) in 1976 ten onder gaat. Dat het bedrijf failliet gaat aan de eerste Surinaamse speelfilm die na de onafhankelijkheid uitkwam, is tragisch en pijnlijk symbolisch voor twee mannen die beiden buiten Nederland waren opgegroeid en mede door die achtergrond vreemde eenden in de bijt waren gebleven.

Lowbudgetfilms

Wan Pipel (zondag 23 juni in Eye te zien) is nog steeds relevant, en vertelt een Surinaams Romeo-en-Julia-verhaal, dat begint met de creoolse economiestudent Roy. Na vijf jaar keert hij terug naar Suriname omdat zijn moeder op sterven ligt. Hij wordt verliefd op een Hindoestaans meisje en beseft dat hij niet in Nederland maar in Suriname thuishoort. De problemen van een gemengd stel in de Surinaamse samenleving stapelen zich ondertussen op.

De film wordt als een van de persoonlijkste films van De la Parra gezien, iets wat zowel de recensenten als het publiek in die tijd weinig kan boeien. De kritieken zijn negatief en het publiek bleef steken op 150.000 bezoekers, niet slecht maar minder dan ze gewend waren en de kosten werden er bepaald niet mee gedekt. Wél enthousiast was W.F. Hermans, die de film prees om de authenticiteit; hij vond het de mooiste en ernstigste film die door $corpio was gemaakt.

Het mocht niet baten. Pim de la Parra ging over op minimal films, lowbudgetfilms en hij richtte een filmacademie op in Paramaribo. In 1996 was hij teruggekeerd naar zijn geboorteland, het land dat zowel zijn faillissement had betekend als hem de status van de maker van een filmklassieker had opgeleverd.

In 2017 laat hij in een column voor het Surinaamse dagblad De Ware Tijd weten definitief te stoppen als scenarioschrijver, filmer en producent. „Vandaag heb ik na rijp beraad besloten mijn ultieme droom op te geven. Meer dan tien jaar koesterde ik de wens om nog een laatste grote film in Suriname te kunnen maken […] Het benodigde budget van achthonderdduizend euro blijkt niet eenvoudig bij elkaar te harken.”

De wens die De la Parra uitsprak tijdens het tv-interview in 1967 werd zo toch niet bewaarheid. „De film is wel iets waar we mee dood willen gaan”, zei hij. De ode van Eye bevestigt echter wel dat de bravoure van toen terecht was.