OM vervolgt volgend jaar vier mannen in rechtszaak MH17

Het Openbaar Ministerie vervolgt drie Russen en een Oekraïner voor het neerhalen van MH17 in 2014. De rechtszaak start in maart volgend jaar.

Foto Eva Plevier/Reuters

Justitie vervolgt vier mannen voor hun aandeel in het neerhalen van vlucht MH17 in 2014. Dat heeft onderzoeksleider Fred Westerbeke van het internationale onderzoeksteam (JIT) woensdag bekendgemaakt. Het gaat om drie Russen en een man met de Oekraïense nationaliteit. Zij zijn volgens justitie verantwoordelijk voor het in Oekraïne invoeren van de Boek-raket uit Rusland. De terechtzitting begint op 9 maart 2020.

Wat ging er vooraf in het dossier MH17? Lees het hier terug.

De vier mannen die justitie wil vervolgen, worden nog gezocht. Ze staan nationaal en internationaal gesignaleerd, maar niet in Rusland. Justitie wil ze vervolgen voor het „doen verongelukken” van vlucht MH17, met de dood van alle slachtoffers tot gevolg, en voor moord op de 298 inzittenden van het vliegtuig.

De foto’s en andere gegevens van de vier werden woensdag gepubliceerd op de site van de politie. Het Openbaar Ministerie (OM) liet chatgesprekken zien en afgetapte gesprekken horen en deed daarnaast een getuigenoproep. Er wordt onder meer gezocht naar een soldaat die zich bij een van de vier verdachten (Leonid Chartsjenko) had moeten melden en naar militairen die de bemanning van het voertuig met aan boord de Boek-raket hebben gezien. Tot nu toe is met ongeveer driehonderd getuigen gesproken.

Girkin, Doebinski, Poelatov en Chartsjenko

Igor Girkin (‘Strelkov’ of ‘Perviy’) is een van de mannen die gezocht worden. Hij is een voormalige kolonel van de Russische inlichtingendiensten en oud-minister van Defensie van de zelfverklaarde Volksrepubliek Donetsk. Tijdens de ramp met MH17 was hij de hoogste militair van de rebellen. Girkin zou zich momenteel ophouden in separatistengebied in Oost-Oekraïne. Ook Sergej Doebinski (‘Khmuriy’), betrokken bij het transport van de Boek-raket richting de Oekraïense grens, wordt vervolgd. Ten tijde van MH17 was hij hoofd van de inlichtingendienst van de rebellen.

De derde Russische betrokkene, Oleg Poelatov (‘Giurza’), was de tweede man achter Doebinski en vermoedelijk betrokken bij het transport van de Boek op de terugweg naar Rusland. Poelatov, eveneens werkzaam geweest voor de GROe, werd nog in 2018 gearresteerd in Loehansk. Mogelijk is hij daarna uitgeweken naar Rusland, maar dat is niet zeker.

De vierde man is Leonid Chartsjenko (‘Krot’) uit Oekraïne. Hij heeft geen militaire achtergrond, maar gaf in juli 2014 leiding aan een gevechtseenheid in de regio rond Donetsk. Woensdag worden de internationale opsporingsbevelen uitgestuurd voor het viertal. Ook zijn zij inmiddels op internationale opsporingslijsten geplaatst.

Lees ook: Rapport Bellingcat identificeert separatisten die betrokken waren bij MH17

‘Separatisten hebben er niets mee te maken’

De vier verdachten waren in juli 2014 alle vier actief in het gewapende conflict in de regio rond Donetsk. Hun doel daar was om terrein te winnen ten koste van de Oekraïense staat, aldus het OM. Bij die gevechten werd ook luchtafweer gebruikt. Deze hebben geleid tot het neerschieten van MH17, zegt justitie. Of er in de toekomst meer verdachten zullen worden vervolgd, kon Westerbeke niet zeggen. Het onderzoek naar vermeende andere betrokkenen gaat door.

Zowel Girkin als Doebinski ontkenden woensdag schuldig te zijn aan de crash. Beiden zeggen, volgens het Russische persbureau Interfax, dan ook niet te zullen verklaren. Girkin (‘Strelkov’): „Separatisten hebben hiermee [met de catastrofe] niets te maken. Ik wil hier zelfs geen commentaar op leveren, niet ik, en geen andere separatisten zijn betrokken.” Een woordvoerder van Doebinski, opgevoerd door Interfax, voegde daaraan toe: „Sergej is sinds 2014 niet meer betrokken bij de zaak en woont sindsdien in Rusland. Hij heeft geen enkele betrokkenheid bij de ‘Boeing’, houdt zich niet bezig met militaire zaken en leeft een leven buiten de openbaarheid.”

Niet op de knop gedrukt

De vier hebben weliswaar „niet zelf op de knop gedrukt, maar nauw samengewerkt om de Boek te krijgen en deze af te vuren op een vliegtuig”, zo luidt de lezing van het OM. De mogelijkheid bestaat dat hun doel niet het passagiersvliegtuig was maar een militair toestel. „Wat de vier wisten, wilden en deden moet door de rechtbank worden vastgesteld”, benadrukte onderzoeksleider Westerbeke.

Voor justitie staat het vast dat Rusland de Boek heeft geleverd. Binnenkort wordt Moskou gevraagd de verdachten te horen en hun de dagvaarding voor te leggen. Voor alle vier geldt dat er niet om uitlevering zal worden gevraagd omdat de Russische noch Oekraïense grondwet dat toestaat.

Westerbeke riep de Russische autoriteiten met klem op om mee te werken en vragen van het JIT te beantwoorden. Tot nu toe heeft Moskou dat steeds geweigerd, aldus Westerbeke. „Na 17 juli heeft Rusland op geen moment openheid van zaken gegeven, dat is een klap in het gezicht van alle nabestaanden.” Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) heeft de kamer geïnformeerd dat er op het verzoek van het OM diplomatieke stappen zijn ondernomen richting Rusland. Welke stappen dit zijn, werd woensdag niet duidelijk.

De nabestaanden werden eerder van de ontwikkelingen in het onderzoek op de hoogte gebracht. Zij toonden zich tevreden met het nieuws. „Het is goed dat er nu een start wordt gemaakt. Het heeft lang geduurd. Nog langer wachten zou het vertrouwen van veel nabestaanden in de rechtsgang hebben geschaad”, zegt Evert van Zijtveld, een van de nabestaanden van de vliegramp.

Lees ook: Bellingcat, gewoon een stelletje zeer handige internetspeurders

Nieuwe namen van Bellingcat

Ook journalistiek onderzoekscollectief Bellingcat bracht woensdag namen naar buiten. Het gaat om tien pro-Russische separatisten in Oost-Oekraïne die vermoedelijk betrokken zijn geweest bij het neerhalen van het toestel. Het gaat om zowel soldaten met de Russische als de Oekraïense nationaliteit.

Al eerder onthulde Bellingcat dat Oleg Ivannikov (bijgenaamd ‘Orion’), een hoge officier van de militaire inlichtingendienst (GROe), betrokken was bij de ramp. Het collectief heeft nu in totaal twaalf verdachten in beeld, maar wie opdracht heeft gegeven de raket af te vuren, blijft volgens de journalisten onduidelijk.

Bellingcat baseert zich op afgeluisterde telefoongesprekken tussen separatisten. Deze werden eerder naar buiten gebracht door de Oekraïense inlichtingendienst SBOe en het JIT. De journalisten onderscheiden drie groepen separatisten die elk een rol hebben gespeeld bij het neerhalen van de vlucht. Het gaat om een groep separatisten die Rusland om het Boek-systeem vroeg, een bataljon dat het transport naar Oekraïne regelde en een groep die melding maakte van het naderen van MH17.

Vervolging

Vlucht MH17 stortte in juli 2014 neer in het oosten van Oekraïne. Alle inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen daarbij om het leven. Het JIT concludeerde eerder dat het vliegtuig werd neergehaald met een Boek-raket die was afgevuurd door de 53ste luchtafweerraketbrigade uit Koersk, een onderdeel van het Russische leger. Nederland en Australië stelden Rusland vorig jaar aansprakelijk. Rusland heeft altijd ontkend iets met de crash te maken te hebben.

De strafzaak zal plaatsvinden in de rechtbank van Schiphol. Of Rusland zal meewerken door verdachten uit te leveren, is nog maar de vraag. In dat geval kunnen zij bij verstek worden veroordeeld of vrijgesproken. Justitie achter de kans „niet groot” dat zij bij het proces aanwezig zullen zijn.

Wie zijn de vier verdachten in het onderzoek van het JIT?
 

Correctie: Eerder is gemeld dat Valery Stelmachi de vierde persoon is die voor vervolging in aanmerking kwam. Dat is onjuist, het is Leonid Chartsjenko.