Jazz-tragedie over moderne kantoormens van Abelen en Geleijnse in première

Songs On The Eve Of Dismissal Over het tragische leven van de moderne kantoorslaaf maakten componist Chris Abelen en tekstdichter Bastiaan Geleijnse een ‘jazz-tragedie’, die zondag in het Bimhuis in Amsterdam opgevoerd wordt.

Kantoorgruwel in jazz gevat: zangeres Lorena del Mar, verteller Bastiaan Geleijnse en trombonist en componist Chris Abelen brengen ‘Songs On The Eve Of Dismissal’: liederen aan de vooravond van het ontslag.
Kantoorgruwel in jazz gevat: zangeres Lorena del Mar, verteller Bastiaan Geleijnse en trombonist en componist Chris Abelen brengen ‘Songs On The Eve Of Dismissal’: liederen aan de vooravond van het ontslag. Marcel Bakker

„Ooit ga ik een opera maken, en dan moet jij het libretto schrijven.” Dat zei jazz-trombonist en componist Chris Abelen jaren geleden tegen schrijver Bastiaan Geleijnse, een van de drie mannen achter de cartoons van Fokke & Sukke. De twee kennen elkaar van het schoolplein van hun zoons. Nu sterven de meeste schoolpleinideeën een zachte dood, maar Geleijnse en Abelen hielden vol, ook al werd het geen echte opera: zondag gaat in het Bimhuis hun voorstelling Songs on the eve of dismissalin première, een ‘jazz-tragedie over de werkende mens’.

„Maar het gaat om de liedjes,” zegt Geleijnse (1967). „Het is een jazzconcert, mijn verhaal is extra.”

Daar is Abelen (1959) het totaal niet mee eens: „Welnee, het is één geheel.”

Het aangekondigde ontslag uit de titel – „You’re dismissed!” – klinkt in elk geval dreigend. Maar hoe gelukkig wordt de moderne mens eigenlijk van zijn werk? „Bullshit jobs”, die term van de Amerikaanse antropoloog David Graeber zingt al een tijdje rond: onderzoek wijst uit dat schrikwekkend veel mensen hun werk als nutteloos ervaren. Dat ligt voor een groot deel aan de „bullshit-parameters” die bedrijven op je loslaten, aldus Geleijnse, zodat je je werk niet kunt doen zoals je zelf zou willen. Het is de terreur van het spreadsheet en de „Key Performance Indicators”. De efficiency-cultus helpt de werkende mens om zeep. Geleijnse weet waar hij het over heeft: rond de eeuwwisseling werkte hij vijf jaar bij adviesbureau McKinsey in Amsterdam.

Niet onder werk naar de wc!

Abelen en Geleijnse wijzen op misstanden bij bedrijven als Amazon, waar werknemers niet eens naar de wc mogen. Een voorbode van wat komen gaat, volgens Abelen: „Uiteindelijk worden we allemaal vervangen door een computer of een robot, dan is dat probleem opgelost.”

Al zullen de creatieve beroepen de dans voorlopig ontspringen, denkt hij: „Niemand heeft zin om in het Bimhuis naar een computer te komen kijken, dat is ons geluk.”

Vorig jaar brachten ze al de cd Songs on the eve of dismissal uit, met muziek van Abelen en geestige Engelstalige teksten van Geleijnse, uitgevoerd door de Spaanse zangeres Lorena del Mar en het Chris Abelen Septet. De onderwerpen variëren van bedrijfskundige afgoderij („Prayer to the shareholder”) tot de angst door de mand te vallen („Imposter syndrome”).

In de voorstelling treedt Geleijnse op als verteller, die de nummers aan elkaar praat met een verhaal over een Nederlands bedrijf dat wordt overgenomen door een Duitse chemiegigant. De nieuwe directeur Walter bedenkt een biometrisch systeem dat moet meten of zijn werknemers zich wel echt met volle overgave voor het bedrijf inzetten (zo’n systeem is „echt niet ver weg”, volgens Geleijnse). Het voormalige muurbloempje Julie van personeelszaken moet al die data koppelen. En uiteraard bloeit er iets moois tussen de twee. „Liefde in tijden van shareholder value”, heet dat bij Geleijnse en Abelen.

Losjes op Stravinsky gebaseerd

Abelen, die zijn carrière begon in het Willem Breuker Kollektief, modelleerde de cyclus losjes naar Stravinsky’s beroemde melodrama Histoire du Soldat. Stravinsky’s schreef het werk toen hij net de jazz had ontdekt, voor een ensemble dat raakvlakken heeft met het Chris Abelen Septet. De muziek van Abelen is „iets compacter” dan bij vorige projecten en vertoont invloeden van rock en latin tot pop en klassiek. Het energieke gitaarrifje van de titel- en openingssong keert moegestreden terug in de afsluiter, „I hate to let you go”.

Geleijnse en Abelen zijn niet bang om toe te geven dat ze een boodschap hebben. Geleijnse noemt de columns van Japke-d. Bouma , die in NRC over het leven op kantoor (“de kantoorjungle”) schrijft: „Zij beschouwt het kantoor als een biotoop waar mensen het leuk vinden om samen dingen te doen, maar daarbij gehinderd worden door irritante managers met spreadsheets die alles willen meten. Ik denk dat dat waar is. Je moet niet het onderste uit de kan willen halen. Onderling contact, samenwerken – dat zijn de omstandigheden waaronder mensen dingen gedaan krijgen.”

Songs on the eve of dismissal: 23/6 Bimhuis A’dam. Inl.:

www.bimhuis.nl/agenda/songs-on-the-eve-of-dismissal-2/