In eigen ogen kán Rusland het niet gedaan hebben

Russische reactie Het Russische antwoord op het MH17-onderzoek komt recht uit het Sovjethandboek: zaai zo veel verwarring dat niemand meer ergens in gelooft.

Pro-Russische soldaten bewaken brokstukken van vlucht MH17
Pro-Russische soldaten bewaken brokstukken van vlucht MH17 Menahem Kahana / AFP

Het Russische zesuurjouraal opende niet met MH17, want er was veel belangrijker nieuws: morgen is de jaarlijkse persconferentie van Vladimir Poetin, waarin de president urenlang vragen beantwoordt van het Russische volk.

Het nieuws dat er een rechtszaak komt over de ramp met ‘de Boeing’ kwam een half uur later, in het blokje ‘overig nieuws’. En de nieuwslezer maakte meteen duidelijk dat het Joint Investigation Team (JIT) „geen enkel bewijs” had gepresenteerd om zijn aanklacht te onderbouwen.

In de dagelijkse politieke talkshow De tijd zal het leren was de toon ronduit agressief. Presentator Artjom Sjejnin is een volksmenner en zijn gasten – die weten wat ze moeten zeggen – kunnen vaak niet veel anders doen dan driftig knikken. Het MH17-onderzoek was niet meer dan een volgende stap in de „informatie-oorlog” tegen Rusland, zei Sjejnin. Het JIT vráágt niet eens om uitlevering van de verdachten, sneerde hij.

En waarom liet JIT de portretten van slechts vier verdachten zien? „Waarom niet 48 portretten en namen van Russische burgers? Of 448? Ivanov, Petrov, Sidorov…” Het JIT had net zo goed álle Russen kunnen beschuldigen, bedoelde hij daarmee.

Lees ook: Deze mannen zaten volgens het JIT achter ‘MH17’

Die boodschap was niet toevallig gekozen. De afgelopen jaren heeft het Kremlin veel energie gestoken in ‘alternatieve’ verklaringen voor de ramp. Russische media meldden dat MH17 was neergeschoten door een Oekraïens gevechtsvliegtuig. Boek-producent Almaz-Antej presenteerde onderzoek – inclusief een live firing test – waaruit zou blijken dat de raket van de ándere kant kwam: de Oekraïense. Kort geleden nog liet het Russiche ministerie van Defensie weten dat de Boek-raket die MH17 neerhaalde al in de jaren 80 werd geleverd aan een basis in het huidige Oekraïne.

Al deze lezingen waren niet erg overtuigend, maar volgden een oud principe uit de Sovjethandboeken. Als je de bevolking niet kunt overtuigen van jouw versie van de gebeurtenissen, dan zorg je ervoor dat niemand meer ergens in gelooft, behalve in één basiswaarheid: de boze buitenwereld heeft het op Rusland gemunt.

Het is een duistere boodschap die nog steeds wordt geloofd: door de kleine ambtenaar bij de spoorwegen, door de conciërge die allang met pensioen had moeten gaan, door de baboesjka’s die bloemen verkopen op straat om rond te komen.

Rusland heeft het niet gedaan. Kán het niet hebben gedaan. In Poetins Rusland wint loyaliteit het van de waarheid – net als in de Sovjet-Unie.