Deze mannen zaten volgens het JIT achter ‘MH17’

Verdachtenbankje Maart 2020 moet in de speciaal beveiligde rechtbank op Schiphol de zaak tegen vier verdachten beginnen. Wie zou welke rol hebben gespeeld bij het neerhalen van MH17? Door onze redacteuren en .

Fred Westerbeke van het Joint Investigation Team (JIT) geeft een toelichting op de nieuwste bevindingen in het strafrechtelijk onderzoek rond het neerhalen van vlucht MH17. Vlucht MH17 werd op 17 juli 2014 boven het oosten van Oekraïne uit de lucht geschoten waardoor 298 mensen omkwamen, onder wie 193 Nederlanders.
Fred Westerbeke van het Joint Investigation Team (JIT) geeft een toelichting op de nieuwste bevindingen in het strafrechtelijk onderzoek rond het neerhalen van vlucht MH17. Vlucht MH17 werd op 17 juli 2014 boven het oosten van Oekraïne uit de lucht geschoten waardoor 298 mensen omkwamen, onder wie 193 Nederlanders. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Igor Girkin (‘Strelkov’)

Een paar jaar geleden kon je tinnen figuurtjes van hem kopen in de Moskouse metro. Onder zijn schuilnaam ‘Strelkov’ werd Igor Girkin (48) hét gezicht van de pro-Russische strijdkrachten in het oosten van Oekraïne. Met zijn aristocratische snor en zijn beschaafde manieren belichaamde hij het ideaal van de Russische officer and gentleman. Niet toevallig, want Girkin was een fanatieke naspeler van historische veldslagen, zoals uit de Russische burgeroorlog (1917-1922) – waarbij Girkin graag meevocht aan de kant van de tsaristische ‘Witten’.

Over zijn verleden bestaat veel onduidelijkheid. Nadat hij zijn studie geschiedenis had afgerond vocht hij als vrijwilliger in de burgeroorlogen in Transnistrië en in Bosnië, aan de kant van de Servische Republiek. Na zijn dienstplicht in 1993 werd hij beroepsmilitair. In 1998 trad hij naar eigen zeggen in dienst van de Russische inlichtingendienst FSB. Als inlichtingenofficier diende hij in in Tsjetsjenië tijdens de Tweede Tetsjeense Oorlog. In 2013 zwaaide hij af met de rang van kolonel.

Bekend werd Girkin toen hij in het voorjaar van 2014 opdook in Oost-Oekraïne, waar hij met een groep gewapende en gemaskerde mannen de stad Slavjansk bezette. Toen de stad werd ingesloten door het Oekraïense leger vluchtte Girkin naar Donetsk, nam hij later het commando over de separatisten op zich en riep zich uit tot minister van Defensie van de ‘Volksrepubliek Donetsk’.

Dat was geen succes: onder Girkins leiding verloren de rebellen terrein. In augustus moesten reguliere eenheden van het Russische leger (vermomd als rebellen) de grens oversteken om het Oekraïense leger terug te slaan. Girkin werd afgezet en keerde terug naar Moskou. Volgens het JIT speelde Girkin een centrale rol bij het aanvragen en het in stelling brengen van de Boek-luchtafweersysteem.

Het JIT heeft een getapt telefoongesprek, waarin Girkin belt met een medewerker van Sergej Aksjonov, de leider van de geannexeerde Krim. „We hebben normale luchtafweer nodig”, zegt Girkin. „En met getraind personeel. We hebben geen tijd om dat zelf op te leiden..” Girkin woont en werkt in Moskou en ontkent iedere schuld aan de ramp.

Sergej Doebinski (‘Brompot’)


Chmoeri (‘Brompot’) was zijn bijnaam. In de zomer van 2014 speelde de voormalige beroepsmilitair Sergej Nikolajevitsj Doebinski (56) een hoofdrol in de gevechten tussen de separatisten en het Oekraïense leger. Doebinski diende bij de Russische militaire inlichtingendienst GROe. In de ‘Volksrepubliek Donetsk’ (DNR in het Russisch) zette hij zijn eigen inlichtingendienst op, de ‘GROe DNR’. In Russische stijl voerde de eenheid niet alleen verkenningen uit, maar gingen commando’s ook het gevecht aan. Rond de ramp met MH17 levert Doebinski’s eenheid slag rond de strategische hoogte van Savoer-Mohyla. In tapgesprekken is te horen hoe Doebinski’s troepen leden onder voortdurende bombardementen van de Oekraïense luchtmacht. Doebinski speelde een coördinerende rol rond het in positie brengen van de Boek-lanceerinstallatie in een veld bij Pervomajski, even ten noorden van Savoer-Mohyla.

Na de ramp was de commandant de controle kwijt, zo blijkt uit afgeluisterde gesprekken. Van een ondergeschikte moet hij horen dat de Boek in de nacht is teruggebracht naar Rusland. Doebinski woont nu in de buurt van Rostov in het zuiden van Rusland. Kennissen laten weten dat hij iedere betrokkenheid bij de ramp ontkent.

Leonid Chartsjenko (‘Mol’)


Leonid Vladimirovitsj Chartsjenko, bijgenaamd Krot (‘Mol’ in het Russisch) is van de vier verdachten de enige Oekraïense staatsburger en heeft volgens het OM geen militaire achtergrond. Hij gaf als commandant leiding aan een gevechtseenheid in de regio rond Donetsk. Hij werd aangestuurd door Doebinski. In die functie zou Chartsjenko in 2014 betrokken zijn geweest bij het vervoeren van en beveiligen van de Boek-installatie in de buurt van de afvuurlocatie in Snizjne. Hij zou daarna zorg gedragen hebben voor het terugbrengen van de Boek-raket naar Rusland. Volgens onderzoekscollectief Bellingcat is Chartsjenko (47) geboren in het plaatsje Konstantynivka ten noorden van Donetsk en woonde hij daar voordat het conflict uitbrak.

Oleg Poelatov (‘Adder’)


Oleg Joeldasjevitsj Poelatov (52) is een voormalig luitenant-kolonel uit het Russische leger en is dezelfde man die onder codenaam Gjoerza (‘Adder’ in het Russisch) figureert in een door Oekraïne onderschept telefoongesprek over de Boek. Daaruit valt op te maken dat Poelatov betrokken was bij het transport van de Boek-installatie naar de locatie waar de MH17 uit de lucht werd geschoten.

Poelatov was tussen juli 2014 en mei 2015 de verantwoordelijke op het Tweede Departement van de door de separatisten in Donetsk opgerichte eigen militaire inlichtingendienst (GROe-DNR) en ondergeschikt aan de eveneens door het OM als verdachte aangemerkte Sergej Doebinski. Die schreef in juni 2018 op zijn VKontakte-profiel (het Russische Facebook) dat Poelatov was gearresteerd in de naburige, eveneens separatistische Volksrepubliek Loehansk.

De reden van Poelatovs arrestatie is onduidelijk, Doebinski vermeldde wel aan diens vrijlating te werken. Girkin noemde Poelatov in 2017 in een VKontakte-post waarin hij diens tweede codenaam (Khalif) bekend maakte. Ook zou Poelatov onder de naam ‘Heilige Stalin’ hebben geopereerd.

Poelatov werd in 1966 geboren in de Russische stad Oeljanovsk, woont in Moskou en zou in het verleden hebben gediend in de twee Tsjetsjeense oorlogen. In 2008 werd hij uit het leger ontslagen om gezondheidsredenen.

Geen verdachte, wel een grote speler: Vladislav Soerkov (‘de Grijze Kardinaal’)


Ze noemen hem de ‘Grijze Kardinaal’. Nog altijd is hij een van de machtigste mannen in het Kremlin. Dat hij nu opduikt in het MH17-dossier, laat zien dat het Joint Investigation Team (JIT) de directe omgeving van president Poetin in het vizier heeft.

Vladislav Joerjevitsj Soerkov (53) begon zijn politieke carrière in 1999, het jaar waarin president Boris Jeltsin de jonge Poetin tot opvolger aanwees. In de jaren daarna schopte Soerkov, geboren uit een Russische moeder en een Tsjetsjeense vader, het tot plaatsvervangend chefstaf van de president en tot vice-premier. Soerkov propageerde de theorie van de ‘soevereine democratie’, een Russisch antwoord op de liberale democratieën in het Westen. De centrale idee van die leer was dat de Russische bevolking zich zou verenigen rond de nationale leider die Rusland uit de chaos van de jaren negentig had getrokken. In praktijk werd onder Soerkov de oppositie volledig buitenspel gezet, Russische media gelijkgeschakeld en werden verkiezingen schaamteloos gemanipuleerd.

Tijdens de interim-periode onder president Medvedev (2008-2012) raakte Soerkov op de achtergrond, maar toen Poetin in 2012 aan zijn derde termijn begon, keerde hij stilletjes terug. In 2014 was Soerkov verantwoordelijk voor twee sleutelprojecten: de annexatie van de Krim en het destabiliseren van Oost-Oekraïne via het organiseren van ‘spontane’ volksopstanden.

Op 11 juli 2014 belt hij met Aleksandr Borodaj, de Russische zetbaas in Donetsk die zich heeft uitgeroepen tot premier van de ‘Volksrepubliek’. „Ik heb met onze vrienden gesproken”, zegt Soerkov. „De meest gezaghebbenden die gaan over militaire zaken.” Soerkov spreekt Borodaj aan met ‘jij’, wat in Rusland geldt als zeer informeel. Hij lacht, klinkt sympathiek, maar doet geen harde toezeggingen. En passant laat hij weten dat men in het Kremlin niet erg tevreden is over Borodaj. De Grijze Kardinaal houdt altijd en overal zijn kaarten tegen de borst.