Opinie

    • Tom-Jan Meeus

Als Den Haag vreest dat het land stilvalt

Tom-Jan Meeus

Politici mogen graag maatschappelijk ongerief agenderen – dan kunnen ze meteen hun oplossingen pluggen. Dus als er een thema is waarover coalitiepolitici even liever niets zeggen, ook geen quootje van acht seconden, weet je dat ze in Den Haag pas echt een probleem hebben.

Dat probleem, waarover ambtenaren in crisisteams overleggen, gaat over een maatregel – het Programma Stikstof Aanpak (PAS) – die zo bureaucratisch is dat je er, vermoed ik, de meeste Kamerleden de crisisopvang mee kunt injagen.

Toch komt het idee uit de Kamer zelf. En niet van de minsten. In 2009 bleek dat de depositie van stikstof te hoog was om Natura 2000 te realiseren. Daarom kwamen Diederik Samsom (PvdA) en Ger Koopmans (CDA) destijds in een amendement met het principe dat de stikstofuitstoot toch mocht stijgen, onder één voorwaarde: dat er gelijktijdig natuurmaatregelen werden getroffen die later tot verminderde stikstofdepositie zouden leiden.

Een creatieve oplossing waarvan er de laatste decennia tientallen zijn bedacht, met hetzelfde doel: protectie van de intensieve veehouderij. Maar, belangrijk detail, de werking van PAS is ruimer: de regel geldt voor elke vorm van productie waarbij stikstof vrijkomt, en dat is bijna altijd – in de industrie, woningbouw, luchtvaart, aanleg infrastructuur, etc.

Nu is het punt dat de Raad van State de maatregel een paar weken terug heeft verboden. De hoogste bestuursrechter redeneert, in lijn met het Europees Hof van Justitie, dat PAS verhoogde uitstoot van stikstof toestaat zonder garantie op compensatie voor de natuur.

En nu dit niet langer kan – beroep is onmogelijk – staat de overheid voor een duivels dilemma. Bij elke toestemming voor nieuwe productie moet de verhoogde stikstofdepositie metéén worden opgevangen met een natuurmaatregel. In veel gevallen praktisch onmogelijk. De kans is daardoor reëel dat geplande woningbouw, wegenaanleg en andere infrastructuur niet door kan gaan. „Het land dreigt stil te vallen”, zei een ambtenaar betrokken bij een crisisoverleg.

Oplossingen die circuleren kennen we uit het Urgenda-dossier: extra kolencentrales sluiten, maximumsnelheid verlagen, onmiddellijke elektrificering van het wagenpark, veestapel een kwart inkrimpen. Allemaal maatregelen waarop een politiek taboe rust, al lijkt warme sanering van de veestapel dan de kansrijkste optie.

Donderdag komt alles samen. Aan het eind van de middag publiceert de Rekenkamer onderzoek met naar verwachting kritische bevindingen over verduurzaming van de intensieve veehouderij. Daarna vergadert de Kamer over PAS. En de vraag is dus: zal er een coalitiepoliticus zijn die het onvermijdelijke waagt te zeggen?

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.