Recensie

Recensie Muziek

Alles ritselt van verbeelding in ‘Paper Music’ van William Kentridge

Holland Festival Met ‘Paper Music’ creëerde William Kentridge een briljant en geestig samenspel van video en live muziek.

‘Paper Music’ was eerder te zien tijdens de Berliner Festspiele.
‘Paper Music’ was eerder te zien tijdens de Berliner Festspiele. Foto Christopher Hewitt

Beeld kan ons beter laten luisteren, en muziek kan ons beter laten kijken, meent de Zuid-Afrikaanse kunstenaar en filmmaker William Kentridge. Dat illustreert hij met het geestige, scherpzinnige Paper Music: veertien uiteenlopende video’s met live muziek, gecomponeerd door landgenoot Philip Miller.

Kentridge is dit jaar een van de ‘associate artists’ van het Holland Festival, dat opende met zijn enthousiast ontvangen The head & the load, waarvoor Miller eveneens de muziek componeerde. Het kleinschalige Paper Music is een heel ander soort voorstelling, waarin de Zuid-Afrikaanse geschiedenis en actualiteit minder prominent aanwezig zijn. Het geweldige trio uitvoerenden deed ook al mee in The head & the load.

Een duidelijke rode draad ontbreekt, maar door de videosignatuur vormt Paper Music toch een dwingend geheel. Kentridge is een briljante tekenaar, die met stopmotion en inkt- en houtskoolanimaties fascinerende wereldjes schept. Associatie prevaleert daarin over narratief: in ‘Journey to the moon’ wordt een mokkamachientje een raket en een espressokopje een telescoop, met een knipoog naar de gelijknamige stomme film van Georges Méliès. Alles is in beweging in Kentridges universum: tekeningen ontstaan en worden uitgevlakt, bladzijden wervelen rond, woorden verschijnen en zijn alweer weg, laag op laag. Alles ritselt van verbeelding en betekenis. Het is verwarrend en hypnotiserend.

De innemende zangeressen Joanna Dudley en Ann Masina vullen elkaar steeds prachtig aan, of het nu gaat om een gevoelig volksliedje (‘Tide table’), een hilarische metronoomdans (‘Nubian-landscape’) of een frenetieke opsomming van manieren om een boom te gebruiken (‘iBook’). De subtekst is soms macaber: in die laatste video flitsen ook galgen voorbij. Ook Dudley’s indrukwekkende repertoire van alarmgeluiden (‘Lullaby for a house alarm’) is niet enkel grappig.

Het mooist was de fantastische evocatie van Rainer Maria Rilkes panter, die op het scherm neurotisch rondjes door zijn kooi liep. Kentridge zelf betrad het toneel en las de Duitse rijmwoorden van Rilkes gedicht voor, in een alternatieve vertaling die het panterloopje verbond met het draaien van een filmspoel en de schermwerkelijkheid: „The world consists of the shutter, and behind the shutter, no world.” De manische wijze waarop Dudley Kentridge’s woorden overnam voerde naar een vreemd soort verlossing, toen de getekende panter werd uitgegumd en zo wist te ontsnappen.