‘VN konden in Myanmar niet goed ingrijpen door gebrekkige samenwerking’

VN-organisaties waren het oneens of ze diplomatiek of principieel moesten zijn in Myanmar. Beide had ook gekund, staat in een rapport.

VN-vluchtelingenchef Filippo Grandi vorige maand in een vluchtelingenkamp in de Myanmarese deelstaat Rakhine.
VN-vluchtelingenchef Filippo Grandi vorige maand in een vluchtelingenkamp in de Myanmarese deelstaat Rakhine. Foto Nyunt Win/EPA

Structurele tekortkomingen binnen de Verenigde Naties hebben ertoe geleid dat de organisatie tussen 2010 en 2018 niet effectief heeft ingegrepen in Myanmar. Dat staat in een onafhankelijk rapport over de crisis in het land, dat de VN maandag hebben gepubliceerd. Verschillende functionarissen met diverse verantwoordelijkheden hebben onvoldoende samengewerkt, concludeert het rapport.

De VN wisten dat de situatie in het land verslechterde, maar waren „betrekkelijk onmachtig in de samenwerking met de Myanmarese autoriteiten om negatieve trends ten aanzien van de mensenrechten te keren, en positieve trends op andere terreinen te bestendigen”, luidt de conclusie van het onderzoek. Gevolg was dat er weinig gedaan werd tegen de etnische zuivering van de Rohingya, zoals de VN de daden van de Myanmarese regering in 2017 omschreef.

Twee zuilen

De Verenigde Naties kennen twee ‘zuilen’, aldus Rosenthal. Aan de ene kant zijn er de stille diplomaten, die proberen samen te werken met de regering. Die aanpak helpt op lange termijn de banden tussen het land en de VN goed te houden, en zo de leefomstandigheden in het land structureel te verbeteren. Aan de andere kant is er de meer principiële zuil, die zich publiekelijk uitspreekt tegen misstanden en sancties instelt.

Geen van beide zuilen doet iets verkeerd, concludeert het rapport, dat werd uitgevoerd door Gert Rosenthal, voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Guatemala en oud-ambassadeur bij de VN. „Maar het belangrijkste punt dat misschien gemaakt kan worden is dat de twee eerdergenoemde aanpakken elkaar niet hoeven uit te sluiten, aangezien het mogelijk is om ze samen te voegen zodat ze elkaar versterken”, aldus Rosenthal. Maar dan zal de samenwerking tussen de VN-onderdelen wel beter moeten.

Verbetering is volgens het rapport sinds 2018 namelijk nog niet opgetreden; de problemen zijn „waarschijnlijk zelfs verergerd”. Secretaris-generaal António Guterres heeft gezegd naar aanleiding van het rapport verbeteringen door te voeren binnen de VN.

Misdaden

De VN zijn al in Myanmar aanwezig sinds cycloon Nargis in 2008. Vanwege de politieke ontwikkelingen in het land liep het aantal agentschappen in de jaren daarna gestaag op tot achttien in 2014. Dat de samenwerking tussen die organisaties niet goed verliep, is volgens het rapport niet aan één enkele partij te wijten, maar „duidelijk een gedeelde verantwoordelijkheid”. Ze hadden wel sterker gestaan als de VN-veiligheidsraad had ingegrepen, vermoedt Rosenthal.

De krijgsmacht en de veiligheidsdiensten in het overwegend boeddhistische land maakten zich intussen schuldig aan wat toenmalig VN-mensenrechtenchef Zeid Ra’ad al-Hussein eerder omschreef als „een ogenschijnlijk schoolvoorbeeld van etnische zuivering”. Militairen maakten zich schuldig aan moorden, verkrachtingen en brandstichting.

Activisten willen misdadigers uit Myanmar voor het Internationaal Strafhof: Gruwelijk, maar genoeg bewijs voor genocide?

Ruim 700.000 Rohingya zijn naar buurland Bangladesh gevlucht. Activisten zijn bezig bewijsmateriaal te verzamelen, en hopen dat de daders door het Internationaal Strafhof worden vervolgd voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.