Premier Rutte ontving maandagavond zijn Letse collega Karins in het Catshuis.

Foto LEX VAN LIESHOUT/ANP

Ook fietstochtje door Den Haag levert geen nieuwe EU-baas op

Krisjanis Karins premier Letland De premier van Letland kwam in Den Haag ‘verkennen’ wie de nieuwe EU-baas zou kunnen worden. Een consensus is nog ver weg.

Hij is een van de zes ‘verkenners’ die de grootste Europese politieke families na de recente Europese verkiezingen hebben aangewezen om een nieuwe EU-baas te vinden. Maar daags voor een nieuwe EU-top in Brussel kan Krisjanis Karins geen verlossing bieden. „Iedereen is het erover eens dat er een besluit moet worden genomen”, zegt de Letse premier. „Maar daar eindigt de consensus dan ook weer meteen.”

Karins, die in het banenspel de Europese christen-democraten vertegenwoordigt, was de afgelopen dagen in Nederland om met die andere verkenner te spreken, van liberale huize: Mark Rutte. De sfeer was prima: Rutte haalde zijn ambtgenoot met de fiets op bij het hotel, voor een tochtje richting Catshuis. „Een opwarmoefening voor onze ontmoeting”, aldus Karins. Maar er was geen witte rook.

Rutte is met zeker twee buitengewoon sterke kandidaten in de race om de hoogste baan bij de Europese Commissie. Eurocommissaris Margrethe Vestager (Mededinging) wil haar huidige baas Jean-Claude Juncker opvolgen namens de Europese liberalen, waartoe ook de VVD behoort. En dan is er Frans Timmermans, de ‘spits’ van de Europese sociaaldemocraten. Geen liberaal, maar wel een – ook nog eens populaire - Nederlander, en dus alleen daarom al interessant voor Rutte.

Lees ook: Kan Timmermans de nieuwe EU-baas worden?

Karins heeft het moeilijker: die moet Manfred Weber aan de man brengen. Weber, die de afgelopen vijf jaar de Europese Volkspartij (EVP) in het Europees Parlement leidde, heeft weinig fans onder EU-leiders. De Duitser, klinkt het, ontbeert bestuurlijke ervaring en is kleurloos en onbekend. Alleen: Webers politieke familie is na de EU-verkiezingen kleiner, maar nog steeds de grootste, net als de afgelopen vier decennia. Bovendien: bondskanselier Angela Merkel lijkt niet van plan haar landgenoot zomaar te laten vallen.

En dus zit de zoektocht naar de nieuwe Juncker muurvast, terwijl het de bedoeling was om die deze week af te ronden. „Niets is onmogelijk”, zegt Karins tijdens een gesprek in zijn Haagse hotel. „Maar ik zie nu nog geen akkoord voor me.”

Weber is niet echt populair. Zou de zoektocht er niet bij gebaat zijn als hij zich terugtrekt?

„Ik weet niet eens hoe dat zou kunnen. We hebben als EVP een heel transparant en democratisch proces doorlopen om hem te kiezen, in aanwezigheid van 1.300 gedelegeerden, uit alle politieke lagen in Europa. Het zou nogal wat zijn om nu opeens van kandidaat te veranderen.”

Weber zou de eer aan zichzelf kunnen houden.

„Ik zie hem niet als het grootste struikelblok.”

Wat dan wel?

„Dat iedereen zijn eigen belangen najaagt. Het is politics as usual.

Dat is toch prima?

„Ja, natuurlijk. Het fijnste aan democratie is dat er concurrentie mogelijk is.”

In West- en Zuid-Europa is veel op socialisten, liberalen en groenen gestemd. Mensen willen verandering. Moet de EVP na dertig jaar dominantie niet gewoon inschikken?

„De situatie is zeker veranderd: vijf jaar geleden waren er twee grote paraplupartijen: christen-democraten en sociaal-democraten. Nu zitten de liberalen ook aan tafel. Dan is het logisch dat het wat langer duurt. Maar als je naar de rekensom kijkt, is de EVP nog steeds de grootste. We zeggen niet dat we alle posities moeten hebben, maar we mogen op basis van de verhoudingen wel het voortouw nemen.”

Luister ook: hoe zal de macht in Europa worden verdeeld?

In Nederland hadden we het Timmermans-effect. Denkt u dat het helpt om bekendere mensen naar Brussel te sturen?

„Zeker, in Letland doen we dat al jaren. Van onze Europarlementariërs is bijna iedereen minister of premier geweest. Wij zien Europese politiek als een verlengstuk van onze nationale politiek.”

Weber is géén politiek zwaargewicht. Is dat niet precies het probleem?

„Formeel gezien heeft geen van de drie topkandidaten ooit een land geleid.”

Timmermans runde een continent. Hij was eerste vicepresident onder Juncker.

„Frans Timmermans is een groot politicus. Ik heb niets tegen hem. Maar Weber heeft vijf jaar lang de grootste groep in het Europees Parlement geleid.”

Vestager heeft vijf jaar lang mededinging gedaan, een van de belangrijkste EU-portfolio’s. Dat telt toch veel zwaarder?

„We kunnen ‘mijn kandidaat, jouw kandidaat’ gaan doen, maar als je formeel kijkt kun je bij alle drie de kandidaten minpunten vinden. Vestager ging over mededinging en dat is niet bepaald het terrein van compromissen, maar van goed en slecht, van confrontatie. Ik ben behalve minister en premier ook Europarlementariër geweest. Wat je dáár leert, is precies wat je nodig hebt op Europees niveau: de kunst van het naar elkaar luisteren en compromissen sluiten. Ik heb heel nauw samengewerkt met Weber en zijn sterkste eigenschap is dat hij die vaardigheden fundamenteel onder de knie heeft gekregen. Hij weet hoe je een wet erdoor krijgt. Dat is niet iets wat je leert op een universiteit of uit boeken, maar door het te doen.”