Hond kan triest kijken met typische ‘mensenspier’

Biologie Honden zijn zo sterk aangepast aan het leven met mensen dat ze zelfs een speciale oogspier hebben om zielig te kijken.

Deze Jack Russel kijkt droevig dankzij een speciale oogspier die wolven niet hebben.
Deze Jack Russel kijkt droevig dankzij een speciale oogspier die wolven niet hebben. Foto EVSTRATENKO

Honden hebben net als mensen een spier waarmee ze de binnenkant van hun wenkbrauw kunnen optrekken, maar wolven niet. Dankzij die spier kunnen honden hun ogen groter maken en ook hun wenkbrauw optillen. Waarschijnlijk speelt dit gebaar een belangrijke rol in het contact van honden met mensen. Mensen gebruiken de spier vooral bij droevig kijken. Dit schrijven Amerikaanse en Britse onderzoekers onder leiding van Juliane Kaminsky deze week in PNAS. Verder verschillen honden en wolven nauwelijks in hun gezichtsspieren.

Al eerder was al eens vastgesteld dat in een asiel honden die op die manier hun ogen vaker groot maken, vaker worden geadopteerd. Omdat honden heel veel oogcontact met mensen maken – wolven niet – is de spier waarschijnlijk ontstaan als aanpassing aan het leven met mensen. Honden werden in de laatste IJstijd ergens tussen 30.000 en 15.000 jaar geleden gedomesticeerd, uit wolven.

Lees ook: De hond lijkt nog meer op de mens dan de mensaap

De onderzoekers ontdekten de bijzondere hondenspier toen ze in totaal vier grijze wolven en zes verschillende honden ontleedden. Bij de wolven werd op de plaats van deze spier (‘musculus levator anguli oculi medialis’, LAOM) wel een klein peesje aangetroffen. Dus er was al wel een soort begin waaruit bij honden de volledig zelfstandige spier kon ontstaan. Ook werd een oogspier gevonden die bij honden veel sterker is ontwikkeld dan bij wolven (de ‘musculus retractor anguli oculi lateralis‘, RAOL). Bij één hondenras, een Siberische husky, werd de RAOL niet aangetroffen. De onderzoekers denken dat dat komt omdat de husky een heel oud hondenras is dat genetisch het dichtst bij de wolf staat. De andere vijf hondenrassen waren: bloedhond, chihuahua, labrador retriever, Duitse herder en wat de onderzoekers een ‘vuilnisbakkenras’ noemen (‘mongrel’). De onderzoekers observeerden voor de zekerheid bij negen levende wolven en 27 levende honden of het wenkbrauwgebaar echt alleen door honden gemaakt wordt, en zo was het ook. Wolven maken het gebaar wel op de laagste niveau van intensiteit, maar alleen honden trokken de binnenkant van hun ooglid voluit omhoog.

Verschil (rood) in gezichtsspieren tussen hond (links) en wolf. Tekening Tim Smith
Lees over de domesticatie van honden ook: Mammoet vangen voor het baasje

Het onderzoeksresultaat past binnen een school van onderzoek waarin de intense sociale aanpassingen van de hond aan zijn leven met de mens worden blootgelegd. Honden kijken bijvoorbeeld instinctief in de richting van een wijzende vinger (andere dieren kijken eerder naar de wijzende vinger zelf). Honden kijken ook naar mensen als ze met een moeilijk probleem zitten. Zelfs is in een eerder onderzoek aangetoond dat als honden en mensen elkaar aankijken het niveau van oxytocyne (het ‘zorghormoon’ in het bloed stijgt, precies zoals bij ouders en kinderen.