4 vragen over getorpedeerd Duits tolplan

Tolverbod Hof van Justitie Ook na diverse aanpassingen kan Duitsland geen tol heffen op zijn snelwegen. Het plan ervoor discrimineert buitenlanders.

Duitsland wilde op snelwegen, zoals hier bij Essen, tol gaan heffen. Het EU-hof steekt er een stokje voor.
Duitsland wilde op snelwegen, zoals hier bij Essen, tol gaan heffen. Het EU-hof steekt er een stokje voor. Foto Sascha Steinbach/EPA

Het Europese Hof van Justitie in Luxemburg heeft bepaald dat Duitsland geen tol mag heffen van buitenlandse automobilisten die gebruikmaken van de snelwegen in dat land.

1 Hoe zien de Duitse plannen voor tolheffing er uit?

Duitsland wil dat iedere bezitter van een personenauto vanaf oktober 2020 voor maximaal 130 euro per jaar wordt aangeslagen voor gebruik van de snelweg (Autobahn). De hoogte van de heffing hangt af van hoe zuinig de auto met brandstof omgaat.

Het idee is afkomstig van de Beierse CSU, zusterpartij van bondskanselier Merkels CDU, die het in 2013 lanceerde als tolheffing voor buitenlandse automobilisten. Merkel was aanvankelijk tegen, maar staakte haar verzet als verzoeningsgebaar naar de CSU, nadat de relatie met die partij was bekoeld vanwege de vluchtelingencrisis in 2015.

2 Politiek was de weg dus vrij, maar nu verhindert het Hof van Justitie invoering. Waarom?

Het Hof vindt dat de maatregel buitenlandse automobilisten discrimineert. Het oordeel kwam in een zaak die was aangespannen door Oostenrijk – met steun van Nederland. Duitsers mogen de heffing namelijk verrekenen met de wegenbelasting. Dat betekent dat Duitsers in het nieuwe systeem voor snelweggebruik geen cent extra kwijt zijn, terwijl buitenlandse bezoekers wel extra kosten maken.

Volgens het hof is die constructie indirecte ‘discriminatie op grond van nationaliteit’ die onder meer in strijd is met de beginselen van het vrije verkeer van goederen binnen de EU.

3 Hadden de Duitsers deze beslissing kunnen zien aankomen?

De uitspraak is enigszins verrassend, om meerdere redenen. Er is meermalen aan het plan gesleuteld, vanwege binnenlandse én Brusselse bezwaren. Zo was onder meer geschrapt dat buitenlanders ook voor gebruik van secundaire autowegen moesten betalen, en was voor hen een mogelijkheid ingebouwd voor een kortere periode te betalen, bijvoorbeeld 2,50 euro voor tien dagen.

De Europese Commissie ging in 2017 met het plan akkoord, omdat voldoende aan de bezwaren over discriminatie tegemoet leek te zijn gekomen. Oostenrijk pikte dit niet en stapte naar het Hof, met Nederland op de bagagedrager.

In februari van dit jaar leek die zaak voor de klagers kansloos geworden, toen de advocaat-generaal van het Hof van Justitie in zijn advies evenmin discriminatie ontwaarde. Van hem mocht het plan doorgaan. Meestal volgt het Hof dit advies, maar nu valt de weging dus anders uit.

4 Is de tol voor automobilisten in Duitsland nu van de baan?

Veel Duitse media spreken van een enorme schande (Riesenblamage). Zelfs verantwoordelijk verkeersminister Andreas Scheuer (CSU) erkent dat het plan in ‘huidige vorm’ van tafel is. Een werkgroep moet nu naar oplossingen zoeken. Dat is niet eenvoudig, want gezien het arrest van het Hof lijkt het erop dat Duitsers op een of andere manier evenredig moeten meebetalen als er tol komt. En daarmee wordt de aanvankelijke inzet van de CSU – een heffing voor buitenlanders – compleet ondergraven en het plan maatschappelijk onverkoopbaar.

De heffing voor buitenlanders verlagen is ook niet heel kansrijk, aangezien er nu al twijfels bestaan of bij deze tolheffing de kosten tegen de baten opwegen.