Raad van State: maak haast met hervorming eurozone

Advies Volgens de Raad van State moet de Europese Muntunie stevig en snel hervormen. „Bij voorkeur vóór de volgende crisis.”

Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA).
Minister Wopke Hoekstra van Financiën (CDA). Foto Bart Maat/ANP

De komende jaren zal de eurozone flink moeten worden hervormd, om toekomstige economische schokken beter op te kunnen vangen. Daarbij moet de huidige bankenunie worden voltooid, een kapitaalunie worden opgetuigd en er moet een veel striktere naleving van de Europese begrotingsregels worden afgedwongen. Dat schrijft de Raad van State maandagmiddag in een advies aan de Tweede Kamer, die dinsdag over de toekomst van de Europese muntunie debatteert met minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA).

Volgens de adviesafdeling van de Raad van State staat de eurozone er „duidelijk beter voor dan tien jaar geleden”, maar „er blijven kwetsbaarheden bestaan”. Om die weg te nemen zouden de negentien lidstaten met enige spoed hun Economische en Monetaire Unie (EMU) verder moeten integreren. „Bij voorkeur vóór de volgende crisis”, zegt vicepresident Thom de Graaf van de Raad van State. Hij denkt dat 2025 haalbaar moet zijn om bijvoorbeeld de al bestaande bankenunie en de nog op te richten kapitaalmarktunie te voltooien.

Voorwaarden

Haast maken met hervormingen van de Europese muntunie ligt politiek lastig en gevoelig. Waar de Franse president Macron de ambitie heeft om via een Europees schokfonds tot verdere solidariteit te komen (met een eigen begroting voor de eurozone), zijn sommige noordelijke landen aanmerkelijk terughoudender. Nederland heeft met minister Hoekstra de reputatie om aan verdere integratie veel voorwaarden te stellen.

Al lijken de verschillende regeringen inmiddels wel iets dichter bij elkaar te zijn gekomen met hun plannen voor de toekomst van de eurozone. Vorige maand riep Hoekstra samen met zijn collega’s uit Frankrijk en Duitsland een onderzoekscommissie in het leven, die op korte termijn met voorstellen moet komen voor een kapitaalmarktunie. Dat zou het vrije verkeer van (beleggings)kapitaal binnen de eurozone moeten vergemakkelijken, zodat de economieën minder afhankelijk zijn van bancaire leningen.

Lees ook: hoe de Nederlandse minister van Financiën zijn ‘Hanzegroep’ bijeen bracht.

Haalbare termijn

De Raad van State komt zeven concrete aanbevelingen om zowel de bestaande risico’s voor de eurozone te verkleinen, als de negatieve gevolgen van die risico’s te beperken. Leidend thema daarbij is om tot een betere spreiding van risico’s tussen overheden en de private sector te komen.

Behalve het voltooien van de bankenunie – met allereerst de invoering van een gezamenlijk depositogarantiestelsel – en een kapitaalunie, pleit de Raad voor een grotere ontvlechting van overheidsschulden en bankbalansen. Banken zouden bijvoorbeeld maar een beperkte hoeveelheid staatsobligaties op hun balans mogen hebben staan.

De bestaande begrotingsregels voor de lidstaten zouden niet alleen strenger moeten worden gehandhaafd („Het sanctie-instrument is nog nauwelijks ingezet”), die regels zouden allereerst moeten worden vereenvoudigd. Men zou zich bijvoorbeeld meer moeten richten op het terugdringen van de feitelijke staatsschuld, en minder op het zogeheten structurele begrotingssaldo, dat gebaseerd is op ramingen.

Minister Hoekstra laat in een eerste reactie desgevraagd weten het advies van de Raad van State „als een enorme steun in de rug te zien” voor de visie van het kabinet: „Zorgen voor duurzame groei, hervormingen waar nodig en de begroting op orde krijgen.” De voorgestelde timing van zes jaar noemt Hoekstra „ambitieus en potentieel haalbaar.”